Seçim Barajı Nedir? Türkiye'de Seçim Barajı Yüzde Kaç?

Seçim barajı, bir partinin meclise milletvekili sokabilmesi için ülke genelinde alması gereken en düşük oy oranıdır. Türkiye'de baraj 2022'de yüzde 10'dan yüzde 7'ye indirildi. İttifaklarda barajın nasıl uygulandığını, sandalyelerin D'Hondt yöntemiyle nasıl dağıtıldığını, barajın tarihçesini ve 2023 seçiminden örnekleri anlattık.

Seçim barajı, bir siyasi partinin meclise milletvekili sokabilmesi için ülke genelinde alması gereken en düşük oy oranıdır. Türkiye'de milletvekili seçimlerinde ülke barajı yüzde 7'dir. Baraj, 6 Nisan 2022 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7393 sayılı Kanun'la yüzde 10'dan yüzde 7'ye indirildi ve ilk kez 14 Mayıs 2023 seçimlerinde uygulandı. Bir ittifaka katılan partiler için barajın geçilip geçilmediğine ittifakın toplam oyuna bakılarak karar verilir; ittifakın toplam oyu yüzde 7'yi geçerse, kendi oyu yüzde 7'nin altında kalan ortak partiler de milletvekili çıkarabilir.

Seçim Barajı Nedir?

Nispi temsil sisteminde milletvekillikleri partilere aldıkları oy oranında dağıtılır. Seçim barajı, bu dağıtıma girebilmek için aşılması gereken eşiktir. Barajı geçemeyen partinin aldığı oylar sandalye hesabında dikkate alınmaz; o partinin adayları, kendi seçim bölgesinde ne kadar oy almış olurlarsa olsunlar meclise giremez.

Barajlar iki türlüdür:

• Ülke barajı (genel baraj): Partinin ülke genelindeki geçerli oyların belli bir oranını almasını şart koşar. Türkiye'deki yüzde 7'lik baraj bu türdendir.
• Seçim çevresi barajı: Partinin her seçim bölgesinde ayrıca belli bir oranı geçmesini ister. Türkiye'de 1983 ve 1987 seçimlerinde uygulanmış, daha sonra kaldırılmıştır.

Barajı savunanlar, meclisin çok sayıda küçük partiye bölünmesini önleyerek hükümet kurmayı kolaylaştırdığını söyler. Eleştirenler ise yüksek barajın milyonlarca seçmenin oyunu temsil dışında bıraktığını ve temsilde adaleti zayıflattığını belirtir.

Türkiye'de Seçim Barajı Yüzde Kaç?

Milletvekili seçimlerinde ülke barajı yüzde 7'dir. Kural, 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu'nun 33. maddesinde yer alır. 7393 sayılı Kanun bu maddedeki "oyların yüzde onunu" ifadesini "oyların yüzde yedisini" olarak değiştirmiştir.

Yüzde 7 Kaç Oy Eder?

Baraj, kullanılan oylara değil geçerli oylara göre hesaplanır. YSK'nın kesin sonuçlarına göre 2023 milletvekili seçiminde AK Parti 19.392.046 oyla yüzde 35,62 almıştır; bu oran ülke genelinde yaklaşık 54,4 milyon geçerli oya karşılık gelir. Buna göre 2023 seçiminde yüzde 7'lik barajı tek başına geçmek için yaklaşık 3,8 milyon oy gerekiyordu. Seçmen sayısı ve katılım değiştikçe bu sayı da değişir.

İttifaklarda Seçim Barajı Nasıl Uygulanır?

Partilerin seçimlere ittifak kurarak girebilmesi, Mart 2018'de çıkarılan 7102 sayılı Kanun'la mümkün oldu. 2022'deki değişiklikle kurallar bugünkü halini aldı:

1. Baraj ittifakın toplam oyuna uygulanır. İttifaktaki partilerin oyları toplanır; toplam yüzde 7'yi geçerse ittifaktaki bütün partiler barajı geçmiş sayılır.
2. Sandalyeler partinin kendi oyuna göre dağıtılır. 2018-2022 arasında milletvekilleri önce ittifaka, sonra ittifak içinde partilere dağıtılıyordu. 7393 sayılı Kanun'la ittifak hesabı kaldırıldı; artık her seçim çevresinde sandalyeler, barajı geçmiş sayılan partilerin o çevrede aldığı oylara göre doğrudan partilere dağıtılıyor.

2023 Seçiminden Örnekler

Yeniden Refah Partisi 2023'te yüzde 2,80, Türkiye İşçi Partisi yüzde 1,76 oy aldı. İki parti de tek başına yüzde 7'nin çok altında kalmasına rağmen, üyesi oldukları ittifakların toplam oyu barajı aştığı için Yeniden Refah 5, TİP 4 milletvekili çıkardı. Aynı seçimde İYİ Parti yüzde 9,69 ile tek başına da barajın üzerindeydi.

Parti (2023)	Oy oranı	Milletvekili
AK Parti	%35,62	268
CHP	%25,35	169
MHP	%10,07	50
İYİ Parti	%9,69	43
Yeşil Sol Parti	%8,82	61
Yeniden Refah Partisi	%2,80	5
Türkiye İşçi Partisi	%1,76	4

Kaynak: YSK kesin sonuçları, 14 Mayıs 2023. Seçimden sonra partiler arasında geçişler olduğu için TBMM'deki güncel sandalye sayıları bu tablodan farklıdır.

Barajı Geçen Partiler Arasında Sandalyeler Nasıl Dağıtılır?

Türkiye'de milletvekili dağılımı, her seçim çevresinde ayrı ayrı D'Hondt yöntemiyle yapılır. Barajı geçen partilerin ve bağımsız adayların o çevredeki oyları sırasıyla 1'e, 2'ye, 3'e bölünür; çıkan sayılar büyükten küçüğe sıralanır ve en büyük sayılara sahip olanlar sandalyeyi kazanır.

Örneğin 4 milletvekili çıkaran bir ilde A partisi 50 bin, B partisi 30 bin, C partisi 15 bin oy almış olsun. Bölmeler sonucunda en büyük dört sayı A'nın 50 bin ve 25 bini, B'nin 30 bini ve A'nın 16.666'sıdır. Bu durumda A partisi 3, B partisi 1 milletvekili kazanır; C partisi o ilde sandalye alamaz.

Bağımsız Adaylara Baraj Uygulanır mı?

Hayır. Ülke barajı yalnızca siyasi partilere uygulanır. Bağımsız adayın seçilebilmesi için kendi seçim çevresinde D'Hondt hesabında bir sandalye kazanacak kadar oy alması yeterlidir.

Seçim Barajının Kısa Tarihi

Dönem	Düzenleme
1983	2839 sayılı Kanun'la yüzde 10 ülke barajı getirildi; buna ek olarak seçim çevresi barajı uygulandı.
1995	Anayasa Mahkemesi seçim çevresi barajını iptal etti, yüzde 10'luk ülke barajına dokunmadı.
2008	Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Büyük Dairesi, Yumak ve Sadak - Türkiye davasında yüzde 10'luk barajın yüksek olduğunu belirtmekle birlikte sözleşmeyi ihlal etmediğine karar verdi.
2018	7102 sayılı Kanun'la seçim ittifakları kuruldu; baraj ittifakın toplam oyuna uygulanmaya başladı.
2022	7393 sayılı Kanun'la baraj yüzde 7'ye indirildi; sandalyeler doğrudan partilere dağıtılmaya başlandı.
2023	Yüzde 7'lik baraj ilk kez 14 Mayıs 2023 seçimlerinde uygulandı.

Yüzde 10'luk baraj uygulandığı dönemde Avrupa'nın en yüksek seçim barajı olarak gösteriliyordu. 2002 seçimlerinde barajı yalnızca iki parti geçebilmiş, oyların yaklaşık yüzde 45'i mecliste temsil edilememişti.

Başka Ülkelerde Seçim Barajı

Ülke	Ulusal baraj
Türkiye	%7
Almanya	%5
Polonya	%5 (koalisyonlar için %8)
Yunanistan	%3
İsrail	%3,25
Hollanda	Ulusal baraj yok

Seçim sistemleri sık değiştiği için bu oranlar zamanla farklılaşabilir. İngiltere ve ABD gibi her bölgeden tek temsilcinin seçildiği ülkelerde ise ulusal bir baraj kavramı bulunmaz.

Seçim Barajı ile Karıştırılan Diğer Eşikler

• Hazine yardımı eşiği: 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na göre son milletvekili genel seçiminde yüzde 3'ten fazla oy alan partiler devletten yıllık hazine yardımı alır. Bu eşik, meclise girme barajından ayrıdır.
• Yerel seçimler: Belediye başkanlığı seçimlerinde baraj yoktur, en çok oyu alan aday kazanır. Belediye meclisi ve il genel meclisi üyeliklerinde ise ülke barajı yerine, her seçim çevresinde geçerli oyların yüzde 10'unu alma şartı aranır.
• Cumhurbaşkanlığı seçimi: Baraj değil çoğunluk kuralı geçerlidir; ilk turda geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday seçilir, kimse alamazsa en çok oy alan iki aday ikinci tura kalır.

Sık Sorulan Sorular

Seçim barajı ne zaman yüzde 7 oldu?

7393 sayılı Kanun 31 Mart 2022'de TBMM'de kabul edildi, 6 Nisan 2022'de Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yüzde 7'lik baraj ilk kez 14 Mayıs 2023 seçimlerinde uygulandı.

Barajı geçemeyen partinin oyları kime gider?

Hiçbir partiye aktarılmaz. Barajın altında kalan partilerin oyları sandalye hesabından çıkarılır; sandalyeler barajı geçen partiler arasında onların oyları oranında dağıtılır. Bu nedenle uygulamada barajı geçen partiler, aldıkları oy oranından biraz daha fazla sandalye kazanır.

Bir parti ittifaktan ayrı girse barajı nasıl geçer?

İttifaka katılmayan parti, ülke genelinde geçerli oyların yüzde 7'sini tek başına almak zorundadır.

Seçim barajı Anayasa'da mı yazıyor?

Hayır. Anayasa'nın 67. maddesi seçim kanunlarının temsilde adalet ve yönetimde istikrar ilkelerini bağdaştıracak biçimde düzenlenmesini ister; baraj oranı ise 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu'nda belirlenir. Bu nedenle baraj, kanun değişikliğiyle değiştirilebilir.

Seçim barajı yerel seçimlerde de var mı?

Ülke barajı yalnızca milletvekili seçimlerinde uygulanır. Yerel seçimlerde belediye meclisi ve il genel meclisi üyelikleri için her seçim çevresinde ayrı bir yüzde 10 şartı vardır.