Ay İsimleri Nereden Geliyor? 12 Ayın Kökeni ve Anlamı

Türkçedeki ay isimlerinin üçü Latinceden, beşi binlerce yıllık Mezopotamya takviminden, biri Arapçadan geliyor. Ocak, Ekim ve Aralık ise 1945'te çıkarılan kanunla Teşrin ve Kânun adlarının yerine konuldu. 12 ayın adının kökenini ve anlamını tek tek anlattık.

Türkçede kullandığımız 12 ay isminin tek bir kaynağı yoktur. Mart, Mayıs ve Ağustos Latinceden, Şubat, Nisan, Haziran, Temmuz ve Eylül binlerce yıllık Mezopotamya takviminden Süryanice ve Arapça yoluyla, Kasım ise Arapçadan gelir. Ocak, Ekim ve Aralık ise 1945 yılında çıkarılan bir kanunla eski Teşrin ve Kânun adlarının yerine konulan Türkçe isimlerdir. Aşağıda her ayın adının nereden geldiğini ve ne anlama geldiğini tek tek anlattık.

Ay İsimleri ve Anlamları: Tek Tabloda 12 Ay

Ay	Kökeni	Anlamı
Ocak	Türkçe (1945)	Kışın yakılan ocak; eski adı Kânunusani
Şubat	Süryanice Şbat, Akadca Şabatu	Babil takviminden kalma, anlamı tartışmalı
Mart	Latince Martius	Savaş tanrısı Mars'ın ayı
Nisan	Süryanice ve İbranice Nisan, Akadca Nisannu	Yılın ilk ayı, başlangıç
Mayıs	Latince Maius	Bereket tanrıçası Maia ile ilişkilendirilir
Haziran	Süryanice Hziran	Mezopotamya kökenli, anlamı kesin değil
Temmuz	Süryanice ve Akadca Tammuz, Sümerce Dumuzi	Sümerlerin çoban ve bereket tanrısı
Ağustos	Latince Augustus	Roma imparatoru Augustus
Eylül	Süryanice Elul, Akadca Ululu	Babil takviminden kalma
Ekim	Türkçe (1945)	Tohum ekme zamanı; eski adı Teşrinievvel
Kasım	Arapça kasım	Bölen; yılı yaz ve kış diye ikiye ayıran gün
Aralık	Türkçe (1945)	İki yılın arası; eski adı Kânunuevvel

Ay İsimleri Neden Farklı Dillerden Geliyor?

Osmanlı Devleti uzun süre dinî işlerde Hicri takvimi, mali ve resmî işlerde ise Rumi takvimi kullandı. Rumi takvimin ay adları büyük ölçüde Ortadoğu'da yüzyıllardır kullanılan Süryani takviminden alınmıştı: Teşrinievvel, Teşrinisani, Kânunuevvel, Kânunusani, Şubat, Nisan, Haziran, Temmuz ve Eylül. Bu takvimde Mart, Mayıs ve Ağustos ise Latince kökenli adlarıyla yer alıyordu.

Türkiye 1 Ocak 1926'da Miladi (Gregoryen) takvime geçti, ancak ay adları bir süre daha Rumi takvimdeki haliyle kaldı. Bugün kullandığımız listeye son şeklini veren adım 1945'te atıldı.

Latince Kökenli Aylar: Mart, Mayıs, Ağustos

Mart: Latince Martius adından gelir ve Roma'nın savaş tanrısı Mars'a adanmıştır. Eski Roma takviminde yıl Mart ayıyla başlardı; savaş mevsiminin açılması da bu döneme denk geliyordu.

Mayıs: Latince Maius adından gelir. En yaygın açıklamaya göre adını bereket ve bahar tanrıçası Maia'dan alır. Bazı Romalı yazarlar ise adı "büyükler, yaşlılar" anlamındaki maiores kelimesine bağlar.

Ağustos: Bu ayın Latince eski adı "altıncı" anlamındaki Sextilis idi. Roma Senatosu milattan önce 8 yılında ayın adını ilk Roma imparatoru Augustus onuruna Augustus olarak değiştirdi. Türkçeye de bu addan geçti.

Mezopotamya'dan Gelen Aylar: Şubat, Nisan, Haziran, Temmuz, Eylül

Bu beş ayın adı, Sümer ve Babil'den başlayıp Akadca, Aramice ve Süryanice üzerinden binlerce yıl boyunca aktarılmıştır. Arapçaya ve oradan Osmanlı Türkçesine geçmiştir. Suriye, Lübnan, Ürdün ve Irak gibi ülkelerde bu adlar bugün de kullanılmaktadır.

Şubat: Süryanice Şbat, Akadca Şabatu adından gelir. Babil takviminin on birinci ayıdır. Anlamı tartışmalıdır; bazı araştırmacılar "vurmak" ya da kış fırtınasıyla ilişkili bir kökten geldiğini düşünür.

Nisan: Akadca Nisannu adından gelir. Mezopotamya'da yıl bu ayda, bahar ekinoksuna yakın bir zamanda başlardı. Bu yüzden ad genellikle "ilk, başlangıç" anlamıyla ilişkilendirilir. İbrani takviminde de aynı adla yılın ilk ayıdır.

Haziran: Süryanice Hziran adından gelir. Mezopotamya kökenli olduğu bilinse de kelimenin anlamı konusunda kesin bir görüş yoktur.

Temmuz: Adını Sümerlerin çoban ve bereket tanrısı Dumuzi'den, Akadca ve Süryanicedeki biçimiyle Tammuz'dan alır. İnanışa göre Dumuzi her yaz yeraltı dünyasına iner ve doğanın kuruması bununla açıklanırdı. Yazın en sıcak ayına onun adı verilmiştir.

Eylül: Süryanice Elul, Akadca Ululu adından gelir. Babil takviminin altıncı ayıdır. İbrani takviminde de aynı adla yer alır.

Kasım Adı Nereden Geliyor?

Kasım, Arapça "bölen, ayıran" anlamındaki kasım kelimesinden gelir. Anadolu'daki halk takviminde yıl ikiye ayrılırdı: 6 Mayıs'taki Hıdırellez (Rûz-ı Hızır) ile yaz yarısı, 8 Kasım civarındaki Kasım günü (Rûz-ı Kasım) ile kış yarısı başlardı. Çobanların, çiftçilerin ve esnafın hesapları bu iki güne göre tutulurdu.

Kasım, 1945'ten önce Teşrinisani adıyla anılıyordu. Yeni ad seçilirken halkın zaten bildiği bu gün esas alındı.

1945'te Değişen Ay İsimleri: Ekim, Kasım, Aralık, Ocak

10 Ocak 1945 tarihli ve 4696 sayılı kanunla dört ayın Süryanice kökenli adı değiştirildi:

• Teşrinievvel (birinci Teşrin) yerine Ekim: Tarlalara tohum ekilen zaman olduğu için.
• Teşrinisani (ikinci Teşrin) yerine Kasım: Halk takvimindeki Kasım gününden.
• Kânunuevvel (birinci Kânun) yerine Aralık: İki yılın arasında kalan ay olduğu için.
• Kânunusani (ikinci Kânun) yerine Ocak: Kışın ocakların yakıldığı ay olduğu için.

İlginç olan, Ocak adının aslında eski adın bir tür çevirisi olmasıdır. Süryanicede kanun kelimesi "ocak, mangal" anlamına gelir; yani Kânun ayları da adını kışın yakılan ateşten alıyordu. Teşrin kelimesi ise Akadca "başlangıç" anlamındaki Taşritu adından gelir; Babil takviminde yılın ikinci yarısı bu ayla açılırdı.

Eski Ay İsimleri ve Bugünkü Karşılıkları

Eski ad	Bugünkü ad
Kânunusani	Ocak
Şubat	Şubat
Mart	Mart
Nisan	Nisan
Mayıs	Mayıs
Haziran	Haziran
Temmuz	Temmuz
Ağustos	Ağustos
Eylül	Eylül
Teşrinievvel	Ekim
Teşrinisani	Kasım
Kânunuevvel	Aralık

Sık Sorulan Sorular

Teşrinievvel hangi ay?
Teşrinievvel Ekim ayıdır. Teşrinisani Kasım, Kânunuevvel Aralık, Kânunusani ise Ocak ayıdır.

Öz Türkçe ay isimleri hangileri?
Ocak, Ekim ve Aralık Türkçe kelimelerdir. Diğer dokuz ayın adı Latince, Süryanice ya da Arapça kökenlidir.

Ay isimleri ne zaman değişti?
Türkiye 1926'da Miladi takvime geçti. Ekim, Kasım, Aralık ve Ocak adları ise 10 Ocak 1945 tarihli 4696 sayılı kanunla resmîleşti.

İngilizcedeki ay isimleri nereden geliyor?
İngilizce ve diğer Batı dillerindeki ay adlarının tamamı Latinceden gelir. Örneğin January kapıların tanrısı Janus'tan, July Julius Caesar'dan, September ise "yedi" anlamındaki septem kelimesinden gelir; eski Roma takviminde Eylül yedinci aydı.