Hz. Muhammed'in (sav) Anne ve Babasının Adları Nedir?

Hz. Muhammed'in (sav) annesi Âmine binti Vehb, babası Abdullah b. Abdülmuttalib'dir. Anne ve babasının soyu, vefatları, kabirleri ile onu yetiştiren dedesi, amcası, sütannesi ve dadısı hakkında bilgiler bu yazıda.

Hz. Muhammed'in (sav) annesinin adı Âmine binti Vehb, babasının adı ise Abdullah b. Abdülmuttalib'dir. Annesi Türkçede yaygın olarak Emine adıyla da anılır. Her ikisi de Mekkeli ve Kureyş kabilesindendir: Babası Hâşimoğulları'na, annesi Zühreoğulları'na mensuptur. Babası Abdullah, Hz. Peygamber dünyaya gelmeden önce Medine'de; annesi Âmine ise o altı yaşındayken Mekke ile Medine arasındaki Ebvâ'da vefat etmiştir.

Aşağıda anne ve babasının soyunu, evliliklerini, vefatlarını ve kabirlerini; ardından Hz. Peygamber'i yetiştiren dedesi, amcası, sütannesi ve dadısını TDV İslâm Ansiklopedisi'nin ilgili maddelerine dayanarak özetledik.

Babası: Abdullah b. Abdülmuttalib

Abdullah, Mekke'nin önde gelen isimlerinden Abdülmuttalib'in oğludur. Annesi Mahzûmoğulları'ndan Fâtıma bint Amr'dır; amcası Ebû Tâlib ile anne-baba bir kardeştir. Kaynaklarda Sâsânî hükümdarı Nûşirevân'ın saltanatının 24. yılında doğduğu kaydedilir; künyesi Ebû Kusem, Ebû Muhammed veya Ebû Ahmed olarak geçer.

Yüz deve kurbanı

Abdullah'ın hayatıyla ilgili en bilinen olay babasının adağıdır. Abdülmuttalib, Zemzem Kuyusu'nu yeniden ortaya çıkardığı sırada Kureyş'in bazı ileri gelenlerinin baskısıyla karşılaşmış, on oğlu olursa birini kurban edeceğini adamıştı. Oğulları arasında çekilen kura Abdullah'a çıktı. Yakınlarının itirazı üzerine Abdullah ile develer arasında kura çekildi; deve sayısı onar onar artırıldı ve sayı yüze ulaşınca kura develere çıktı. Abdülmuttalib yüz deve kurban ederek oğlunu kurtardı. Hz. Peygamber'in, Hz. İsmâil'i ve babasını kastederek "Ben iki kurbanlığın oğluyum" dediği rivayet edilir.

Evliliği ve vefatı

Abdullah, babasının girişimiyle Âmine ile evlendi; o dönemin âdetine göre evliliğin ilk üç günü Âmine'nin evinde geçti. Hz. Muhammed'in hayatını anlatan TDV maddesine göre evlendiğinde on sekiz yaşlarındaydı. Evlilikten birkaç ay sonra ticaret için gittiği Şam (Gazze) dönüşünde hastalandı. Babasının dayıları olan Medine'deki (Yesrib) Adî b. Neccâroğulları'nın yanında yaklaşık bir ay hasta yattıktan sonra vefat etti.

Vefat tarihi ve yaşı hakkında farklı rivayetler vardır. Bir kısmına göre Hz. Peygamber'in doğumundan yedi ay önce, bir kısmına göre ise Hz. Peygamber yirmi sekiz aylıkken vefat etmiştir. İlk dönem kaynakları vefatın doğumdan önce olduğu görüşünü tercih eder; buna göre Abdullah öldüğünde on sekiz yaşlarında olmalıdır. Duhâ suresinin 6. ayetinde Hz. Peygamber'in yetim olarak büyüdüğü bildirilir.

Babasının kabri

Abdullah, Medine'de Nâbiga (bazı tarihçilere göre Tâbia) adlı birine ait evin avlusuna defnedildi. Mescid-i Nebevî'nin Ebû Bekir kapısı hizasında, yaklaşık 500 metre uzaklıkta bulunan ve ona ait olduğu kabul edilen kabir, mescidin 1976'daki genişletmesi sırasında kaldırılmıştır.

Annesi: Âmine binti Vehb

Âmine'nin babası Vehb b. Abdümenâf, Kureyş'in Zühreoğulları koluna; annesi Berre bint Abdüluzzâ ise aynı kabilenin Abdüddâroğulları koluna mensuptur. Kaynaklarda Âmine'nin doğum tarihi yer almaz; genç yaşta evlendiği bilinir. Abdülmuttalib, oğlu Abdullah için Âmine'yi babası Vehb'den, başka bir rivayete göre onun velisi olan amcası Vüheyb'den istemiştir.

Abdullah'ın erken vefatından sonra Âmine bir daha evlenmedi; Hz. Muhammed'den başka çocuğu olmadı. Âmine doğumu kayınpederi Abdülmuttalib'e haber göndermiş, Abdülmuttalib de torunu için verdiği ziyafette ona Muhammed adını koymuştur.

Medine yolculuğu ve Ebvâ'da vefatı

Hz. Muhammed altı yaşındayken Âmine, oğlu ve cariyesi Ümmü Eymen ile birlikte Medine'ye gitti. Amacı, Abdülmuttalib'in annesi dolayısıyla ailenin dayıları sayılan Neccâroğulları'nı ve Abdullah'ın kabrini ziyaret etmekti. Medine'de bir ay kaldıktan sonra Mekke'ye dönerken Ebvâ'da hastalanarak vefat etti. Vefat yılı kaynaklarda 575 veya 577 olarak geçer. Doğum tarihi bilinmediği için öldüğündeki yaşı kesin değildir; kaynaklar yalnızca çok genç yaşta öldüğünü belirtir. Bazı rivayetlerde Abdülmuttalib'in de bu yolculukta bulunduğu kaydedilir.

Annesinin kabri

Ebvâ, Mekke-Medine yolu üzerinde, Medine'ye yaklaşık 190 km uzaklıkta, bugün Râbiğ'e bağlı bir köydür. Kaynakların büyük kısmı Âmine'nin burada vefat edip defnedildiğini bildirir. Mekke'de vefat ettiğine veya kabrinin sonradan Mekke'ye ya da Medine'ye nakledildiğine dair rivayetler de vardır; ancak İbn Sa'd Mekke rivayetini yanlış bulmuş, nakil rivayetleri de zayıf görülmüştür. Hz. Peygamber'in hicretin 6. (628) yılında annesinin Ebvâ'daki kabrini ziyaret edip ağladığı bilinmektedir. Bugün Ebvâ'ya birkaç kilometre mesafedeki Ümmünnebî mevkiinde, bölge halkının Âmine'ye nispet ettiği bir kabir bulunur.

Hz. Muhammed'in (sav) Aile Kütüğü

Aşağıdaki soy ağacında Hz. Peygamber'in dedesi Abdülmuttalib, babası Abdullah ile amcaları, çocukları ve kızı Hz. Fâtıma'dan olan torunları birlikte gösterilmiştir. Çocuklarının tamamı Hz. Hatice'dendir; yalnızca oğlu İbrâhim Hz. Mâriye'den doğmuştur. Hz. Hatice'den olan oğulları Kâsım ve Abdullah küçük yaşta vefat etmiş, Hz. Peygamber'in soyu Hz. Fâtıma ile Hz. Ali'nin çocukları Hasan ve Hüseyin üzerinden devam etmiştir.

Anne ve Babanın Soyu Nerede Birleşir?

Hz. Peygamber'in baba tarafından soyu Muhammed b. Abdullah b. Abdülmuttalib b. Hâşim b. Abdümenâf b. Kusay b. Kilâb şeklinde devam eder ve Adnân'a kadar uzanır. Annesi Âmine'nin soyu ise Vehb b. Abdümenâf b. Zühre b. Kilâb şeklindedir. Böylece anne ve babanın soyu, Kusay ile Zühre'nin babası olan Kilâb'da birleşir.

Yakınlık	Baba tarafı	Anne tarafı
Anne / baba	Abdullah b. Abdülmuttalib	Âmine binti Vehb
Dede	Abdülmuttalib (asıl adı Şeybe)	Vehb b. Abdümenâf
Nine	Fâtıma bint Amr (babaanne)	Berre bint Abdüluzzâ (anneanne)
Boy	Hâşimoğulları	Zühreoğulları
Kabile	Kureyş	Kureyş
Ortak ata	Kilâb b. Mürre

Dedesi Abdülmuttalib'in Himayesi

Abdülmuttalib'in asıl adı Şeybe'dir. Babası Hâşim, annesi Medineli Neccâroğulları'ndan Selmâ'dır. Medine'de doğup sekiz yaşına kadar orada kaldı; amcası Muttalib onu Mekke'ye getirdiğinde halk çocuğu Muttalib'in kölesi sanıp "Abdülmuttalib" dedi ve bu ad ona kaldı. Kabile reisliğini amcasından devraldı, Zemzem Kuyusu'nu yeniden ortaya çıkardı ve hacılara su dağıtma (sikāye) görevini üstlendi. Fil Vakası sırasında Ebrehe ile görüşen de odur.

Âmine'nin vefatından sonra Ümmü Eymen, altı yaşındaki Muhammed'i Mekke'ye getirip dedesine teslim etti. Abdülmuttalib torununa baba şefkatiyle yaklaştı, Dârünnedve'deki toplantılara bile yanında götürdü. Yaygın rivayete göre seksen iki yaşında, 577 yılında Mekke'de vefat etti ve Hacûn Kabristanı'na (Cennetü'l-Muallâ) dedesi Kusay'ın yanına defnedildi. Ölümünden önce, sekiz yaşındaki torununun bakımını oğlu Ebû Tâlib'e vasiyet etmişti.

Amcası Ebû Tâlib'in Himayesi

Ebû Tâlib, Hz. Peygamber'in babası Abdullah'ın anne-baba bir kardeşidir. Yeğenini kendi çocuklarından ayırmadı, ticaret yolculuklarında bile yanına aldı; Hz. Peygamber on iki yaşlarındayken onu Suriye'ye giden kervana katması bunlardan biridir. Hz. Peygamber'in "ikinci annem" dediği Fâtıma bint Esed, Ebû Tâlib'in eşidir. Ebû Tâlib, peygamberlikten sonra da yeğenini Kureyş'in baskılarına karşı korudu ve hicretten yaklaşık üç yıl önce Mekke'de vefat etti.

Sütannesi Halîme ve İlk Sütanne Süveybe

Hz. Peygamber'i ilk günlerinde bir süre Ebû Leheb'in cariyesi Süveybe emzirdi. Ardından Mekkeli ailelerin çocuklarını çölün sağlıklı havasında büyümeleri ve fasih Arapça öğrenmeleri için bedevî bir sütanneye verme geleneğine uyuldu. Sütannesi, Hevâzin kabilesinin Sa'd b. Bekir koluna mensup Halîme bint Ebû Züeyb'dir (Halîme es-Sa'diyye). Halîme bir kıtlık yılında Mekke'ye geldiğinde yetim olduğu için önce tereddüt etse de çocuğu almayı kabul etti. İki yıl sonra sütten kesti; Âmine'nin isteğiyle çocuk bir süre daha onun yanında kaldı. Annesine döndüğünde dört veya beş yaşındaydı; kaynaklar bu konuda farklı bilgi verir.

Halîme'nin eşi Hâris b. Abdüluzzâ'dır; Hz. Peygamber'in sütkardeşleri Abdullah, Üneyse ve Şeymâ diye tanınan Huzâfe'dir. Halîme'nin vefat tarihi kesin olarak bilinmemektedir.

Dadısı Ümmü Eymen

Asıl adı Bereke olan Ümmü Eymen Habeş asıllıdır. Abdülmuttalib'in cariyesi iken önce Abdullah'a veya Âmine'ye, onlardan da Hz. Peygamber'e miras olarak geçti. Rivayetlere göre Hz. Muhammed'in doğumundan itibaren dadılığını yaptı; Âmine Ebvâ'da vefat ettiğinde yanında bulunan ve çocuğu Mekke'ye getiren odur. Hz. Peygamber, Hz. Hatice ile evlenince onu azat etti. Ümmü Eymen önce Ubeyd b. Zeyd ile evlendi ve Eymen dünyaya geldi; daha sonra Zeyd b. Hârise ile evlendi ve Üsâme b. Zeyd doğdu. Hz. Peygamber onu "annemden sonra annem" diye anardı. Vefatı için 632, 644 ve 645 tarihleri verilir; Bakī Mezarlığı'na defnedildiği belirtilir.

Sık Sorulan Sorular

Hz. Muhammed'in (sav) annesinin adı nedir?

Annesinin adı Âmine binti Vehb'dir; Türkçede Emine olarak da bilinir. Kureyş'in Zühreoğulları koluna mensuptur.

Hz. Muhammed'in (sav) babasının adı nedir?

Babasının adı Abdullah b. Abdülmuttalib'dir. Kureyş'in Hâşimoğulları koluna mensuptur.

Hz. Muhammed'in dedesinin adı nedir?

Baba tarafından dedesi Abdülmuttalib (asıl adı Şeybe), anne tarafından dedesi Vehb b. Abdümenâf'tır. Babaannesi Fâtıma bint Amr, anneannesi Berre bint Abdüluzzâ'dır.

Hz. Muhammed'in sütannesi kimdir?

Sütannesi Sa'd b. Bekir kabilesinden Halîme bint Ebû Züeyb'dir. Ondan önce bir süre Ebû Leheb'in cariyesi Süveybe de onu emzirmiştir.

Hz. Muhammed'in anne ve babası nerede medfun?

Babası Abdullah Medine'de defnedilmiştir; ona ait kabul edilen kabir 1976'daki Mescid-i Nebevî genişletmesinde kaldırılmıştır. Annesi Âmine, Mekke-Medine yolu üzerindeki Ebvâ'da medfundur.

Babası öldüğünde Hz. Muhammed kaç yaşındaydı?

İlk dönem kaynaklarının tercih ettiği rivayete göre babası, Hz. Peygamber doğmadan önce vefat etmiştir. Doğumundan sonra, yirmi sekiz aylıkken vefat ettiğini bildiren rivayetler de vardır.

Annesi öldüğünde Hz. Muhammed kaç yaşındaydı?

Altı yaşındaydı. Annesi Âmine, Medine ziyaretinden dönerken Ebvâ'da vefat etmiş, Ümmü Eymen onu Mekke'ye getirerek dedesi Abdülmuttalib'e teslim etmiştir.

Hz. Muhammed'in kardeşi var mıydı?

Abdullah ile Âmine'nin Hz. Muhammed'den başka çocuğu olmamıştır. Halîme'nin çocukları Abdullah, Üneyse ve Şeymâ ise onun sütkardeşleridir.