Çin'in Ticaret Fazlası 10 Ayda 1 Trilyon Doları Aştı

Çin'in ocak-ekim dönemindeki dış ticaret fazlası 1,04 trilyon dolara ulaştı. Geçen yıl ilk kez aşılan 1 trilyon dolar eşiği bu yıl yalnızca on ayda geride kaldı. Ekimde ihracat yüzde 35, ithalat yüzde 42 arttı; fazlanın büyük kısmı ABD ve Avrupa ile ticaretten geliyor.

Çin Genel Gümrük İdaresi'nin 10 Kasım'da açıkladığı verilere göre ülkenin ocak-ekim dönemindeki dış ticaret fazlası 1,04 trilyon dolara ulaştı. Çin bu eşiği geçen yıl ilk kez aşmış ve 2025'i yaklaşık 1,2 trilyon dolarlık rekor bir fazlayla kapatmıştı. Bu yıl aynı eşik, yılın bitmesine iki ay kala geride kaldı. Fazla, 1 trilyon dolara hiç bu kadar kısa sürede ulaşmamıştı.

Ticaret fazlası, bir ülkenin dünyaya sattığı mallarla dünyadan aldığı mallar arasındaki farktır. Rakamı gündelik bir ölçeğe çevirmek gerekirse: Çin, yılın ilk on ayında sattığından daha az aldığı her gün için ortalama 3,4 milyar dolar fazla verdi. Bu, bizim 1,04 trilyon doları on ayın gün sayısına bölerek yaptığımız hesap.

Ekimde neler oldu?

Ekim ayında ihracat bir yıl öncesine göre yüzde 35,2 arttı ve ekonomistlerin yüzde 33,5'lik beklentisini geçti. Asıl sürpriz ise ithalattan geldi: Yüzde 41,6'lık artışla Mayıs 2021'den bu yana en hızlı yükseliş yaşandı. NBC'nin aktardığına göre bunda Basra Körfezi'nden gelen ham petrol sevkiyatlarının toparlanması etkili oldu. CNBC'nin hesaplamasına göre ham petrol ithalatı yüzde 41, sıvılaştırılmış doğal gaz yüzde 50, kömür yüzde 60, yüksek teknoloji ürünleri ithalatı ise yaklaşık yüzde 72 arttı.

İthalat ihracattan hızlı büyüyünce aylık fazla daraldı: Eylülde 133,5 milyar dolar olan fazla ekimde 105,3 milyar dolara geriledi. İhracat cephesinde öne çıkan iki kalem yarı iletkenler ve otomobiller oldu. Yarı iletken ihracatı değer olarak yüzde 137,1, otomobil ihracatı yüzde 37,6 arttı. Analistler, hem ihracatı hem ithalatı büyük ölçüde yapay zekâ donanımına yönelik küresel talebin sürüklediğini söylüyor.

Fazlanın büyük kısmı ABD ve Avrupa'dan

Çin'in ABD'ye ihracatı ekimde yüzde 32,9 arttı. Ancak bu artış, geçen yıl Trump yönetiminin yüksek gümrük vergileri nedeniyle sert düşen ticaretin oluşturduğu düşük bazdan kaynaklanıyor. Yılın ilk on ayında Çin, ABD ile ticaretinde yaklaşık 266,5 milyar dolar fazla verdi.

Avrupa Birliği tarafında tablo daha çarpıcı. Çin'in AB'ye ihracatı ekimde yüzde 24,3 artarken AB'den ithalatı yüzde 4'ün üzerinde azaldı. Ocak-ekim döneminde AB ile ticaretteki fazla 310 milyar doları aştı. AB, 2025'te Çin'e karşı yaklaşık 410 milyar dolar, yani günde 1,1 milyar doların üzerinde açık vermişti.

Otomobil, bu gerilimin en görünür cephesi. CNBC'ye göre Avrupa'ya giden Çin yapımı hibrit araçlar geçen yıl yaklaşık 300 bin adetti; son üç ayın temposu yıllığa çevrildiğinde bu sayı 800 bine yaklaşıyor. AB ile yapılan düzenlemeye göre Avrupa'ya giren Çin yapımı otomobiller 1 Aralık'tan itibaren yıllık 350 bin adetle sınırlanacak.

Bu fazla neden bu kadar büyük?

Ekonomistler fazlanın arkasında üç etken görüyor: üretim kapasitesinin iç talebin çok üzerinde olması, hane halkının yüksek tasarruf eğilimi ve zayıf tüketim. Eylülde perakende satışlar yalnızca yüzde 1,1 arttı. Natixis'in Asya-Pasifik baş ekonomisti Alicia García-Herrero, aşırı kapasite ve zayıf iç talep nedeniyle bu durumun sürdürülebilir olmadığını söylüyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) da Çin'i ihracata dayalı büyümeden iç tüketime dayalı bir modele geçmeye çağırıyor.

Pekin ise fazlayı büyütmek gibi bir hedefi olmadığını, daha dengeli bir küresel ticaret istediğini savunuyor. Ülkenin 2026 büyüme hedefi yüzde 4,5 ile 5 arasında.

Rekor yıl, yavaşlayan ivme

ING'den Lynn Song, ekimdeki yavaşlamaya rağmen Çin'in yılı yeni bir rekorla kapatma yolunda olduğunu söylüyor. Capital Economics'ten Nguyen Hoang Nam ise ivmenin azaldığını, mevsimsellikten arındırıldığında ihracatın ekimde aylık bazda yaklaşık yüzde 2 düştüğünü tahmin ediyor. Citi'den Yuanliu Hu, baz etkisi ortadan kalktıkça ve yapay zekâ yatırımları yavaşladıkça ihracat artışının 2027'de yüzde 8 civarına inebileceğini, AB'nin Çin'e yönelik yeni ticari önlemler almasının da olası göründüğünü belirtiyor.

Kısa vadede gözler diplomaside. ABD ile Çin arasındaki ticari ateşkes iki ay uzatılarak ocak ayına taşındı. Ticaretin, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in gelecek hafta Şenzen'de yapılacak APEC zirvesindeki görüşmesinin ana başlıklarından biri olması bekleniyor.

Kaynaklar: Çin Genel Gümrük İdaresi, CNBC, NBC News