İspanya'da 14 yıl sonra ilk genel grev: Konut krizi için iş bırakıldı

İspanya'da UGT ve CCOO sendikaları kiracı dernekleriyle birlikte konut krizi nedeniyle 14 yıl sonra ilk genel grevi başlattı. Grev, meclisin kira ve tahliye kararnamelerini reddetmesi ve 29 Kasım'daki erken seçimin gölgesinde yapılıyor.

İspanya'da iki büyük sendika konfederasyonu UGT ve CCOO, kiracı dernekleriyle birlikte 11 Kasım'da 24 saatlik genel grev başlattı. Ülkede iki büyük sendikanın birlikte desteklediği ilk genel grev 14 yıl sonra gerçekleşiyor ve bu kez ana gerekçe ücretler değil, konut krizi. Ulaşım, okullar ve fabrikalarda iş durdu; Madrid'in toptancı hali Mercamadrid önünde grev gözcüleriyle polis arasında arbede yaşandı. Grev, Başbakan Pedro Sánchez'in 29 Kasım'a erken seçim kararı almasından birkaç hafta sonra geldi.

Grev yerel saatle gece yarısı, yani TSİ 02.00'de başladı ve 24 saat sürecek. Sendikaların sloganı "Ücretler. Konut. Fiyatlar." oldu. Öğleden sonra Madrid, Barselona ve diğer büyük şehirlerde yürüyüşler planlandı; ancak İspanya meteoroloji ajansı AEMET, Charles ve Bruna adlı fırtınalar nedeniyle 14 bölge için kuvvetli rüzgar, yüksek dalga ve sağanak uyarısı yayımlamıştı.

Fabrikalarda yüksek, hizmet sektöründe düşük katılım

Reuters'ın aktardığı sendika rakamlarına göre sabah saatlerinde katılım limanlarda ve otomotivde yüzde 90'a ulaştı; Volkswagen'in Navarra'daki ve SEAT'in Barselona'daki fabrikalarında üretim tamamen durdu. Sendikalar et sanayisinde yüzde 85, çöp toplamada yüzde 82, enerji sektöründe yüzde 75 katılım bildirdi. Aynı kaynaklara göre sağlık ve sosyal hizmetlerde oran yüzde 38'de, posta hizmetlerinde yüzde 35'te kaldı.

Bölgeler arasında da belirgin fark var. UGT ve CCOO, katılımın Endülüs ve Aragon'da yüzde 75, Extremadura ve Kastilya-La Mancha'da yüzde 41 dolayında olduğunu açıkladı. Rakamlar tarafa göre de değişiyor: İspanyol gazetesi elDiario.es'in derlediği verilere göre Kastilya-La Mancha'da sendikalar yüzde 60 katılım bildirirken işveren örgütü bu oranı yüzde 5 olarak verdi.

Bağımsız göstergeler daha sınırlı bir tablo çiziyor. Elektrik şebekesi işletmecisi Red Eléctrica'nın verilerine göre yerel saatle 11.00'de (TSİ 13.00) elektrik tüketimi bir gün öncesine göre yüzde 4,3 düşüktü. Madrid metrosunda ise sabah yoğun saatte yolcu sayısı yüzde 51 azaldı, seferlerin yüzde 93'ü yapıldı.

Mercamadrid önünde biber gazı iddiası, en az 27 gözaltı

Reuters'a göre yaklaşık bin kişi sabah erken saatlerde Mercamadrid'in önünde toplandı. CCOO'nun Madrid şubesi, polisin grev gözcülerine biber gazı sıktığını, bir kişinin gözaltına alındığını ve 13 kişinin tıbbi müdahaleye ihtiyaç duyduğunu açıkladı. Bir polis sözcüsü gözaltını doğruladı ancak Mercamadrid'de biber gazı kullanıldığını doğrulamadı; sözcüye göre biber gazı Carabanchel semtindeki ayrı bir gözcü hattını dağıtmak için kullanıldı. Barselona'da bazı yollar yanan lastiklerle kapatıldı; Valensiya ve Katalonya'da otoyollarda trafik zaman zaman durdu.

elDiario.es'in İçişleri Bakanlığı ve Bask polisi Ertzaintza'ya dayandırdığı bilgiye göre öğle saatlerine kadar ülke genelinde en az 27 kişi gözaltına alındı; bunların 13'ü Bask Bölgesi'nde. Sendikalar polisin "orantısız" güç kullandığını savundu. Bu yazının hazırlandığı 11 Kasım öğleden sonrası itibarıyla ülke geneli için kesin gözaltı ve yaralı sayısı ile akşam yürüyüşlerine katılım rakamları açıklanmamıştı.

Okullar kapandı, rutin sağlık hizmetleri ertelendi

AP'ye göre birçok okul ve üniversite kapandı ya da asgari kapasiteyle çalıştı. Katalonya'daki öğretmen sendikası USTEC, okullarda katılımın yüzde 45 olduğunu bildirdi. Hastaneler açık kaldı; ancak grevden önce ilan edilen asgari hizmet kurallarına göre rutin muayene, tetkik ve acil olmayan ameliyatların bir kısmı ertelendi. İspanya'da grev günlerinde bölgesel yönetimler "asgari hizmet" oranı belirliyor; yani hastane, ulaşım ve okul gibi alanlarda belli sayıda çalışanın görev başında kalması zorunlu tutuluyor. elDiario.es'e göre Madrid bölge yüksek mahkemesi, Madrid bölge yönetiminin adalet, eğitim ve ulaşım (metro hariç) için belirlediği asgari hizmetlerin bir kısmını tedbiren askıya aldı.

Kira, bir gencin maaşının neredeyse tamamını yutuyor

AP'ye göre İspanya'da ortalama kira son on yılda neredeyse iki katına çıktı. Emlak portalı idealista'nın Ekim raporuna göre ülkede aylık ortalama kira metrekare başına 15,1 avroya ulaştı ve bir yıl öncesine göre yüzde 5,6 arttı. Madrid'de metrekare fiyatı 23,4 avro; bu, 50 metrekarelik bir daire için ayda yaklaşık 1.170 avro demek. Al Jazeera'nın aktardığına göre İspanya Gençlik Konseyi'nin hesabıyla bu tutar, bir gencin ortalama aylık gelirinin yüzde 98,7'sine denk geliyor. Konut uzmanlarının önerdiği sınır ise gelirin yüzde 30'u.

Satılık konutta da artış sürüyor: İspanya İstatistik Enstitüsü INE'ye göre konut fiyatları 2026'nın ikinci çeyreğinde bir yıl öncesine göre yüzde 12,2 yükseldi. Reuters'ın aktardığına göre İspanya Merkez Bankası, ülkede yaklaşık 750 bin konut açığı olduğunu ve bu açığın 2028'e kadar bir milyonu aşacağını tahmin ediyor.

Tepkiyi büyüten olay, Madrid'de evinden tahliye edilen ve birkaç gün sonra hayatını kaybeden 87 yaşındaki Maricarmen Abascal oldu. Tahliye görüntülerinin televizyonda yayımlanmasının ardından kentte haftalarca gösteri ve çadır eylemleri yapıldı. Madrid Kiracılar Sendikası sözcüsü Alicia del Río, Reuters'a, ülkenin konut modelini "baştan aşağı" değiştirene kadar durmayacaklarını söyledi.

Tahliye kararnameleri mecliste neden düştü, grev neden seçime bağlanıyor?

Hükümet, tahliye görüntülerinin ardından tahliyeleri durdurmayı ve kira artışlarını sınırlamayı amaçlayan iki olağanüstü kararname çıkardı. İspanya'da bu tür kararnamelerin yürürlükte kalması için meclis onayı gerekiyor. Ekim ayındaki oylamada merkez sağ Halk Partisi (PP), aşırı sağ Vox, Katalan Junts ve Navarra'nın UPN partisi aleyhte oy kullandı; azınlık hükümeti Junts'un desteğini son ana kadar aradı ama sağlayamadı. Sağdaki partiler, bu düzenlemelerin ev sahiplerini kiralık piyasasından uzaklaştıracağını savundu. Kararnamelerin düşmesinden üç gün sonra Sánchez meclisi feshederek 29 Kasım'a erken seçim kararı aldı. AP'ye göre hükümet, iki kararnameyi 12 Kasım Perşembe günü meclisin seçim döneminde görev yapan daraltılmış daimi kurulundan geçirmeyi deneyecek.

Muhalefet grevi seçim kampanyasının parçası olarak görüyor. AP'ye göre PP sözcüsü Miguel Tellado, "Bu bir genel grev değil, seçim grevi" dedi. Al Jazeera'ya göre PP lideri Alberto Núñez Feijóo, geçen ay 69 kişinin öldüğü hızlı tren kazasının ardından grev yapılmasını "ciddi bir hata" olarak nitelendirdi. elDiario.es'e göre işveren örgütü CEOE'nin başkanı Antonio Garamendi grevi "atipik" ve "önleyici" diye tanımladı. Sendikalar ise sorunu siyasetin üstünde görüyor: CCOO Genel Sekreteri Unai Sordo, Cadena SER radyosuna ülkeyi bölen asıl meselenin konuta erişim mücadelesi olduğunu söyledi.

Hükümet, kiraların yükselmesinden ve konut arzının yetersizliğinden birçok bölge ve belediyeyi yöneten sağ muhalefeti sorumlu tutuyor. Kamuoyu yoklamalarında öndeki parti PP. İspanya'daki son genel grev, Kasım 2012'de dönemin hükümetinin kemer sıkma politikalarına ve çalışma reformuna karşı yapılmıştı.

Kaynaklar: Reuters, AP, Al Jazeera, elDiario.es, idealista, INE, Europa Press