Rusya'nın önde gelen bağımsız gazetesi Novaya Gazeta 33 yıl sonra kapanıyor

Rusya'nın en tanınmış bağımsız gazetesi Novaya Gazeta, makamların ve güvenlik servislerinin baskısı nedeniyle 33 yıllık yayın hayatına son verdiğini açıkladı. Gazete, yabancı ajan ilan edilmesini, binasından tahliyesini ve bağış sisteminin kapatılmasını gerekçe olarak gösterdi.

Rusya'nın en tanınmış bağımsız gazetesi Novaya Gazeta, 33 yıllık yayın hayatına son verdiğini açıkladı. Moskova merkezli gazete 30 Ekim'de yaptığı açıklamada, Rus makamlarının ve güvenlik servislerinin yayın kurulunu faaliyetlerini durdurmaya zorladığını bildirdi. Gazete, son bir sayı yayımlayacağını ve 9 Kasım'da Moskova'daki ofisini boşaltıp sunucularını kapatacağını duyurdu.

Ne oldu?

Genel Yayın Yönetmeni Sergey Sokolov, yayımladığı video mesajda "Novaya Gazeta öldürüldü" dedi. Gazetenin yazılı açıklamasında ise "Bütün kaynaklarımızdan mahrum bırakıldık" ifadesine yer verildi ve yayının artık "Novaya Gazeta" adıyla sürdürülemeyeceği belirtildi. Meduza'nın aktardığına göre kapanma kararı, yönetimin binadan tahliye edileceğinin bildirilmesinin ardından ekim sonunda personelle yapılan bir toplantıda alındı.

Gazete hangi baskıları sıralıyor?

Gazetenin açıklaması ile AP, CNN ve Meduza'nın haberlerine göre son aylarda yaşanan başlıca gelişmeler şunlar:

• "Yabancı ajan" etiketi: Rusya Adalet Bakanlığı 4 Eylül 2026'da gazeteyi "yabancı ajanlar" listesine aldı.
• Tahliye: Gazeteye, yaklaşık 30 yıldır kullandığı Potapovski Sokağı'ndaki binayı boşaltması bildirildi. Meduza'ya göre bina Moskova Belediyesi'ne ait.
• Finansal kaynaklar: Okurların bağış yaptığı platform kapatıldı; bankalar gazeteyle çalışmayı bıraktı. Gazete, bankaların "kurum içi kuralları" gerekçe gösterdiğini, bu kuralların ise FSB tarafından belirlendiğini öne sürüyor.
• Erişim ve kayıt: AP'ye göre gazetenin çevrim içi platformları engellendi, matbaasına el konuldu ve medya kaydı iptal edildi.
• Soruşturmalar: Araştırmacı gazeteci Oleg Roldugin bu yıl "bilgisayar verilerine yasa dışı erişim" suçlamasıyla gözaltına alındı ve yargılanmayı bekliyor. CNN ve Meduza'ya göre Sokolov da bu dosya kapsamında ifadeye çağrıldı, evi arandı.

Taraflar ne diyor?

Gazete, kapanmadan Federal Güvenlik Servisi (FSB), Adalet Bakanlığı ve Başsavcılığı sorumlu tuttu. Açıklamada, bu kurumların "devleti özelleştirdiği" öne sürüldü ve Rusya Anayasası'ndaki sansür yasağının bugünkü koşullarda bir "alay" gibi kaldığı savunuldu. Gazetenin eski genel yayın yönetmeni Dmitri Muratov da gazetenin ölmediğini, öldürüldüğünü söyledi.

AP'nin haberine göre Rus makamları kapanmaya ilişkin ilk etapta yorum yapmadı. Adalet Bakanlığı ise eylülde yaptığı açıklamada gazeteyi "yabancı ajan" ilan etme gerekçesi olarak, kamu otoritelerinin kararları, hükümet politikaları ve seçim sistemi hakkında "yanlış bilgi yaymasını", Ukrayna'daki "özel askeri operasyona" karşı çıkmasını ve yabancı ajan olarak tanımlanan kişilerin içeriklerini aktarmasını göstermişti.

Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) ve Uluslararası Af Örgütü kapanma kararını basın özgürlüğü açısından ağır bir kayıp olarak nitelendirdi.

Arka plan

Novaya Gazeta 1993'te, aralarında Dmitri Muratov'un da bulunduğu bir grup gazeteci tarafından kuruldu. AP'ye göre eski Sovyet lideri Mihail Gorbaçov, 1990'da aldığı Nobel Barış Ödülü'nün bir kısmıyla gazetenin kuruluşuna destek verdi. Gazete, Çeçenistan'daki insan hakları ihlallerini haberleştiren Anna Politkovskaya'nın 2006'da öldürüldüğü saldırı dahil, altı gazetecisini ve çalışanını cinayetlerde kaybetti. Muratov 2021'de Filipinli gazeteci Maria Ressa ile birlikte Nobel Barış Ödülü'ne layık görüldü; 2023'te kendisi de "yabancı ajan" ilan edildi.

Rusya'nın Şubat 2022'de Ukrayna'ya kapsamlı saldırı başlatmasının ardından çıkarılan yasalar, orduyu "itibarsızlaştırmayı" ve orduya ilişkin "yalan haber" yaymayı ağır hapis cezalarıyla suç hâline getirdi. Aynı dönemde radyo istasyonu Ekho Moskvy kapatıldı, TV Dojd Rusya'daki yayınını durdurdu, Meduza gibi yayın kuruluşları ise "istenmeyen kuruluş" ilan edildi. Novaya Gazeta, Mart 2022'de medya denetim kurumu Roskomnadzor'un uyarıları üzerine yayınını askıya aldı; Eylül 2022'de lisansı mahkeme kararıyla iptal edildi. Yurt dışına çıkan çalışanların Letonya'da kurduğu Novaya Gazeta Europe ise yayınını sürdürüyor.

Neden önemli?

Novaya Gazeta, 2022'den sonra Rusya içinde Kremlin'e eleştirel yayın yapmayı sürdüren son büyük basın kuruluşlarından biri olarak görülüyordu. Kapanması, ülke içinden bağımsız haber üreten kaynakların daha da azalması anlamına geliyor. RSF'nin Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi'nde Rusya 180 ülke arasında 172. sırada yer alıyor. Sokolov, ekibi bir arada tutmayı ve koşullar elverdiğinde yeniden yayına dönmeyi hedeflediklerini, ancak bunun ne zaman mümkün olacağını öngöremediğini söyledi.

Kaynaklar: AP, CNN, Euronews, Meduza, TASS, Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), Uluslararası Af Örgütü, Novaya Gazeta Europe