Kongo'daki Ebola Salgınında Vaka Sayısı 11 Bine Yaklaştı: Virüs Kenya, Nijerya ve İngiltere'ye Ulaştı

ECDC'ye göre Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ndeki Ebola salgınında 8 Kasım itibarıyla 10.920 doğrulanmış vaka ve 5.323 ölüm kaydedildi, salgın sekiz ile yayıldı. Kenya'da 9 vaka ve 2 ölüm, Nijerya'da 1 vaka görüldü; enfekte bir İngiliz sağlık çalışanı Londra'ya tahliye edildi.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde (KDC) Bundibugyo virüsünün yol açtığı Ebola salgınında doğrulanmış vaka sayısı 11 bine yaklaştı. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi'nin (ECDC) 9 Kasım'da yayımladığı güncellemeye göre ülkede 8 Kasım itibarıyla 10.920 vaka ve 5.323 ölüm kayıtlı. Salgın sekiz ile yayılmış durumda; Kenya ve Nijerya'da da vaka görüldü, enfekte bir İngiliz sağlık çalışanı da tedavi için Londra'ya getirildi.

Mayıs ortasında Ituri ilinde fark edilen salgının büyüklüğü ve ilk aylarındaki seyri, sitemizde daha önce Kongo'daki Ebola salgınının ülke tarihinin en büyüğü olduğunu aktaran haberde ele alınmıştı. Bu yazı, kasım başındaki son rakamlara ve virüsün KDC sınırları dışına nasıl taşındığına odaklanıyor.

ECDC'nin bir önceki güncellemesinde, 5 Kasım'a kadarki verilerle 10.741 doğrulanmış vaka ve 5.230 ölüm bildiriliyordu. 9 Kasım güncellemesinde bu rakamlar 179 vaka ve 93 ölüm arttı. Yeni vakaların 99'u Ituri'de, 68'i Kuzey Kivu'da, 10'u Haut-Uélé'de, birer tanesi de Tshopo ve Kuzey Ubangi'de kaydedildi. ECDC'ye göre 1.010 kişi izolasyonda tedavi görüyor, 2.940 kişi iyileşti. Doğrulanmış vakalar arasında ölüm oranı yaklaşık yüzde 49.

Kurumların sayıları birbirini tam tutmuyor. Nature World News'ün aktardığına göre ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), 1 Kasım'a kadarki verilerle KDC'de 10.532 doğrulanmış vaka sayarken, Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (Africa CDC) şüpheli vakaları da içeren hesabında ekim sonu itibarıyla 5.376 ölüm bildirdi. Fark büyük ölçüde hangi vakaların sayıma dahil edildiğinden kaynaklanıyor.

Bir ölçek vermek gerekirse: Batı Afrika'da 2014-2016'da yaşanan ve kayıtlara geçmiş en ölümcül Ebola salgınında, AP'nin aktardığına göre 11 binden fazla kişi hayatını kaybetmişti. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) eylül sonunda mevcut salgının bu rakamı aşma yolunda olduğunu söylemişti.

Ituri hâlâ merkez, salgın kuzeye ve batıya uzanıyor

Salgının çıktığı Ituri, toplam vakaların yaklaşık yüzde 70'ini tek başına barındırıyor: 7.614 vaka, 3.594 ölüm. İldeki 36 sağlık bölgesinin 28'inde vaka görüldü. Ülke genelinde ise 178 sağlık bölgesinin 67'si etkilenmiş durumda. Sağlık bölgesi, KDC'de birkaç ilçeyi kapsayan temel sağlık yönetim birimi.

Ituri'de bir süredir yavaşlama işaretleri var. AP'nin DSÖ verilerine dayanarak aktardığına göre 31 Ağustos ile 20 Eylül arasında ildeki vakalar yüzde 26 azaldı. Health Policy Watch'un aktardığı eylül ortasındaki basın toplantısında DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, bölgenin genişliği nedeniyle tek bir salgından değil, birçok yerde birden süren salgınlardan söz edilebileceğini söylemişti. Kuzey Kivu ise 2.697 vaka ve 1.478 ölümle ikinci büyük odak; bu ilde ölüm oranı ülke ortalamasının üzerinde.

Eylülde salgın yedi ildeydi; ekimde Orta Afrika Cumhuriyeti sınırındaki Kuzey Ubangi sekizinci il olarak listeye girdi. Tshopo'nun yaklaşık 1,5 milyon nüfuslu başkenti Kisangani de vaka görülen yerler arasında.

Kenya, Nijerya ve İngiltere'ye uzanan vakalar

KDC dışındaki ilk kümelenme Kenya'da yaşandı. Al Jazeera'nın Reuters ve AFP'ye dayanarak aktardığına göre ülkenin ilk hastası, KDC'de hastalandıktan sonra karayoluyla Uganda'ya geçip 3 Ekim'de uçakla Nairobi'ye gelen bir Kenyalıydı ve 5 Ekim'de hayatını kaybetti. Sonraki vakalar yakın temaslılar arasında görüldü. ECDC'ye göre Kenya'da 9 Kasım itibarıyla 9 doğrulanmış vaka var; bunlardan 2'si öldü, 6'sı iyileşti, 1 hasta tedavi görüyor. Son vaka 20 Ekim'de bildirildi. 66 temaslı 21 günlük karantinayı tamamladı, 52 kişinin takibi sürüyor.

Nijerya'da ise 20 Ekim'de, ülkenin on yılı aşkın süredeki ilk Ebola vakası doğrulandı. AP'nin haberine göre hasta, Uganda doğumlu ve bir İsviçreli diplomatın eşi olan bir kadındı; 26 Ekim'de Abuja'dan tıbbi tahliye uçağıyla İsviçre'ye götürüldü. İsviçre ve Africa CDC, kadının KDC'ye gitmediğini açıkladı; enfeksiyonun nerede gerçekleştiği araştırılıyor. ECDC'ye göre Nijerya'da 62 temaslı belirlendi.

Avrupa'ya uzanan halkada ise sağlık çalışanları öne çıkıyor. İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı'nın (UKHSA) açıklamasına göre KDC'de salgınla mücadeleye katılan ve Ebola testi pozitif çıkan İngiliz bir sağlık çalışanı, 5 Kasım'da tahliye edilerek Londra'daki Royal Free Hastanesi'nin yüksek riskli bulaşıcı hastalıklar birimine yatırıldı. ITV bu kişinin bir doktor olduğunu bildirdi. UKHSA, İngiltere halkı için riskin düşük olduğunu ve tahliyenin bu riski artırmayacağını belirtti.

Bundibugyo için neden onaylı aşı ya da ilaç yok?

Ebola, tek bir virüsün değil, birkaç türden oluşan bir virüs grubunun yol açtığı hastalık. Bugüne kadar onaylanan aşı (Ervebo) ve antikor tedavileri, en sık görülen Zaire türüne yönelik. ECDC, UKHSA ve DSÖ'nün açıklamalarına göre bu salgına neden olan Bundibugyo türü için lisanslı bir aşı ya da özgül bir tedavi bulunmuyor; hastalara destekleyici bakım veriliyor.

Aday aşılar farklı aşamalarda. ECDC, ChAdOx1-BDBV, bir mRNA adayı, iki rVSV tabanlı aday ve MVA-CR19'un klinik öncesi ya da erken klinik denemelerde olduğunu belirtiyor. Ervebo'nun Bundibugyo'ya karşı da koruma sağlayıp sağlamadığı araştırma protokolleri içinde test ediliyor: KDC, 27 Ağustos'ta Kisangani'de ön saflardaki sağlık çalışanlarını bu aşıyla aşılamaya başladı. 23 Ekim'de ise Ituri'nin merkezi Bunia'da aday aşıları değerlendiren TUMAINI adlı Faz 2/3 denemesi başladı.

Tedavi merkezleri var, onları çalıştıracak personel az

Müdahaledeki en büyük açıklardan biri insan kaynağı. AP'nin eylül sonundaki haberinde DSÖ'nün Ebola olay yöneticisi Catherine Smallwood, insan kaynağı açığını en büyük eksikler arasında saydı. DSÖ'nün KDC temsilcisi Anne Ancia da tek bir tedavi merkezinin yaklaşık 300 sağlık profesyoneline ihtiyaç duyduğunu, merkezler kurulsa da onları işletecek personelin her zaman bulunamadığını söyledi. Aynı habere göre Ituri'de maaşları ödenmeyen sağlık çalışanları greve gitti.

Temaslı takibinde de zorluk sürüyor. ECDC'ye göre belirlenen temaslıların yüzde 69,8'i izleniyor. DSÖ, çatışma, güvensizlik ve yerinden edilmenin vaka tespitini, temaslı takibini ve zamanında bakımı zorlaştırdığını vurguluyor.

DSÖ ve ECDC riski nasıl değerlendiriyor?

DSÖ, salgını 17 Mayıs'ta uluslararası önemi olan halk sağlığı acil durumu ilan etti. Örgütün 14 Ağustos'ta güncellediği değerlendirmeye göre risk KDC'de "çok yüksek", KDC ile kara sınırı olan komşu ülkelerde "yüksek", Afrika'nın geri kalanında ve küresel düzeyde ise "düşük". DSÖ, etkilenen ülkelere seyahat ya da ticaret kısıtlaması getirilmemesini tavsiye ediyor.

ECDC ise Avrupa'da yaşayan genel nüfus için riski "çok düşük", etkilenen bölgelerde yaşayan ya da oraya giden Avrupalılar için "düşük" olarak değerlendiriyor ve yeni bilgiler geldikçe değerlendirmeyi güncelleyeceğini belirtiyor.

Kaynaklar: ECDC, DSÖ, AP, Reuters, AFP, Al Jazeera, UKHSA, ITV, Health Policy Watch, Nature World News