ABD 26 yıl sonra kızamıktan arınmış statüsünü kaybetti

Pan Amerikan Sağlık Örgütü'ne bağlı uzman komisyonu, aynı virüs soyunun 12 aydan uzun dolaştığı ABD'nin 2000'den beri taşıdığı kızamık eliminasyonu statüsünü kaldırdı. Karar basına sızdı, resmî duyuru gelecek hafta bekleniyor. ABD'de bu yıl 5.412 vaka ve eyalet verilerine göre 10 ölüm kaydedildi.

Amerika Birleşik Devletleri, 2000 yılından beri taşıdığı "kızamık eliminasyonu" statüsünü kaybetti. Pan Amerikan Sağlık Örgütü'ne (PAHO) bağlı bağımsız uzman komisyonu, ülkede aynı kızamık virüsü soyunun 12 aydan uzun süre kesintisiz yayıldığı sonucuna vardı. Karar ilk olarak 13 Kasım'da The Wall Street Journal tarafından duyuruldu; Reuters ve CNN de sürece yakın kaynaklara dayanarak haberi doğruladı. Aynı günlerde Pensilvanya ve Wisconsin birer yeni ölüm bildirdi; eyaletlerin verilerine göre bu yıl ABD'de kızamıkla ilişkili ölüm sayısı 10'a çıktı.

Bu yazının hazırlandığı 14 Kasım öğle saatleri itibarıyla PAHO'nun internet sitesinde kararla ilgili resmî bir duyuru yer almıyor. Reuters, örgütün yorum talebine yanıt vermediğini yazdı; kararın kamuoyuna gelecek haftanın başında açıklanması bekleniyor. Yani haber şimdilik basına konuşan kaynaklara dayanıyor; resmî metin yayımlandığında ayrıntılar değişebilir.

Komisyon "12 ay kesintisiz bulaş" ölçütüne baktı

Kararı veren kurul, PAHO'nun Kızamık ve Kızamıkçık Eliminasyonu Bölgesel İzleme ve Yeniden Doğrulama Komisyonu. Örgütün ocak ayındaki açıklamasına göre bir ülkede aynı genotip ve soydan virüsün 12 ay ya da daha uzun süre kesintisiz dolaşması "endemik bulaşın yeniden yerleşmesi" sayılıyor. Komisyon ülke raporlarını, laboratuvar ve genetik dizileme verilerini inceleyip tavsiyesini PAHO Direktörü Jarbas Barbosa'ya sunuyor; nihai sınıflandırmayı direktör ülkeye bildiriyor.

ABD'nin incelemesi aslında nisanda yapılacaktı. PAHO mart ayında, ABD makamlarının virüs genomlarının tamamını dizilediğini ve bunun için yeni bir analiz altyapısı kurduğunu gerekçe göstererek incelemeyi kasımdaki olağan yıllık toplantıya erteledi. Değerlendirme, ABD'deki salgınların başladığı 20 Ocak 2025 tarihinden itibaren hesaplandı.

Reuters'ın aktardığına göre Washington'daki toplantıda ABD'nin raporunu, bağımsız bir ABD kızamık danışma kurulunun başkanı olan Kuzey Carolina Üniversitesi'nden Prof. Noel Brewer sundu. Gizli tutulan ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) raporunun 12 aylık kesintisiz bulaş tespit ettiği bildirildi. Brewer daha önce, Haziran 2025'te başlayan ve hâlâ süren Arizona-Utah salgınının ölçütü büyük olasılıkla karşıladığını söylemişti. CNN'in aktardığı Ağustos 2026 tarihli bir ön baskı çalışmaya göre Utah'ta tek bir virüs soyu bir yıldan uzun süre dolaştı ve eyaletteki vakaların yüzde 95'ten fazlasına yol açtı.

2026'da vaka sayısı 1991'den bu yana en yüksek düzeyde

CDC'nin 12 Kasım itibarıyla güncellediği verilere göre ABD'de bu yıl 5.412 doğrulanmış kızamık vakası görüldü; bunların 18'i ülkeyi ziyaret eden yabancılar. Yıl içinde 43 yeni salgın kaydedildi ve vakaların yaklaşık yüzde 96'sı bu salgınlarla bağlantılı. Bu sayı, 2025'in tamamındaki 2.289 vakanın iki katından fazla. CDC'nin yıllık serisinde daha yüksek bir rakam en son 1991'de (9.643) görülüyor.

Ölüm sayısında ise iki farklı rakam dolaşıyor. Eyaletlerin bildirimlerine göre bu yıl 10 kişi kızamıkla ilişkili nedenlerle hayatını kaybetti: Pensilvanya'da 7, Wisconsin'de 2, New York'ta 1. Al Jazeera'nın haberine göre Wisconsin'in son kaybı bir bebek, Pensilvanya'nınki ise aşısız bir hasta. New York 2 Kasım'da bir çocuğun ölümünü bildirmişti; bu, eyaletin 30 yılı aşkın süredeki ilk kızamık ölümüydü. CDC'nin resmî tablosu ise altı ölüm gösteriyor. Al Jazeera, Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr.'ın, kızamıkla ilişkili olduklarına dair kanıt bulunmadığı gerekçesiyle CDC Direktörü Erica Schwartz'tan bu ölümleri resmî sayıma katmamasını istediğini yazdı. Pensilvanya ise doğrulanmış bir vakanın, belirtiler başladıktan sonraki 30 gün içinde ve ilgisiz bir olay söz konusu değilse ölmesini kızamıkla ilişkili sayıyor. CDC, eyalet epidemiyologlarıyla ortak bir tanım üzerinde çalışıyor.

Teksas'tan Güney Carolina'ya ardı ardına gelen salgınlar

Bugünkü tablonun başlangıcı, Ocak 2025'te Batı Teksas'ta patlak veren salgın. Teksas sağlık yetkilileri bu salgının 18 Ağustos 2025'te sona erdiğini açıkladı; 762 kişi hastalanmış, 99'u hastaneye kaldırılmış, aşısız iki okul çağındaki çocuk hayatını kaybetmişti. Ekim 2025'te Güney Carolina'da başlayan salgın ise ülkenin son 35 yıldaki en büyüğü oldu: eyalet yetkilileri 27 Nisan 2026'da salgının bittiğini duyurduğunda 997 vaka kaydedilmişti; bunların 940'ı Spartanburg County'deydi ve vakaların yüzde 90'dan fazlası çocuklardı. Bu yıl Pensilvanya, Wisconsin ve New York'ta da süreğen salgınlar yaşandı; New York ekim ayında kızamık nedeniyle afet durumu ilan etti.

CNN'e göre bu yılki vakaların neredeyse tamamı aşısız ya da aşı durumu bilinmeyen kişilerde görüldü ve CDC verilerine göre yaklaşık her dokuz vakadan biri hastanede tedavi gerektirdi. Kızamık, havada asılı kalabilen ve bir hastanın genellikle 12 ila 18 kişiye bulaştırabildiği bir virüsten kaynaklanıyor.

Anaokulu aşılama oranı yüzde 95 eşiğinin altında kaldı

Kızamığın toplumda yayılmasını durdurmak için nüfusun yaklaşık yüzde 95'inin bağışık olması gerekiyor. İki doz MMR (kızamık-kabakulak-kızamıkçık) aşısı yaklaşık yüzde 97 koruma sağlıyor. Al Jazeera'nın aktardığı verilere göre ABD'de anaokuluna başlayan çocuklarda MMR aşılama oranı 2019-2020 öğretim yılındaki yüzde 95,2'den 2025-2026'da yüzde 92,4'e indi.

CDC'nin eyalet bazındaki 2025-2026 verileri farkı daha net gösteriyor: oran Utah'ta yüzde 87,2, Wisconsin'de yüzde 85,1, Idaho'da yüzde 75,2. Teksas yüzde 93,2, Güney Carolina yüzde 93,4 ile de eşiğin altında; New York ise yüzde 97,7 ile üzerinde. Johns Hopkins Üniversitesi'nden epidemiyolog William Moss, aşıya güvensizlik, artan tıbbi olmayan muafiyetler ve düşen anaokulu oranları nedeniyle statünün geri kazanılmasının kolay olmayacağını söyledi.

Statü kaybının yaptırımı yok, itibar maliyeti var

Eliminasyon statüsünü kaybetmenin doğrudan bir yaptırımı ya da otomatik bir politika değişikliği yok. CDC Direktörü Erica Schwartz, karardan önce Reuters'a statü kaybedilse bile kurumun eyaletlerle birlikte aşılamayı teşvik etmek gibi "aynı şeyleri" yapmayı sürdüreceğini söyledi. ABD Sağlık ve İnsani Hizmetler Bakanlığı Reuters'ın yorum talebine yanıt vermedi; bakanlık daha önce ulusal aşılama oranlarının Kennedy göreve gelmeden önce düşmeye başladığını savunmuştu.

Moss ise kararın ABD'nin halk sağlığındaki öncü itibarını zedeleyeceğini ve büyük salgınların süreceğini belirtti. Brewer'ın değerlendirmesi de benzer: "Tamamen önlenebilir bir hastalık. Bu kadar kızamık görmemiz kabul edilemez." Statünün geri alınabilmesi için ülkenin bulaşı durdurması ve en az 12 ay boyunca yeniden yerleşik bulaş yaşamaması gerekiyor.

Kanada'dan sonra sıra ABD'ye geldi, Meksika'nın kararı bekleniyor

ABD bu durumdaki ilk ülke değil. PAHO, 10 Kasım 2025'te Kanada'da Ekim 2024'te New Brunswick'te başlayan salgının 12 aydan uzun sürdüğünü açıklamıştı; böylece Kanada statüsünü, Amerika kıtası da 2016'da bölge olarak kazandığı kızamıktan arınmış unvanını yitirmişti. Barbosa o gün kaybın "geri döndürülebilir" olduğunu söylemişti. Avrupa'da ise Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Ocak 2026'da İngiltere, İspanya, Avusturya, Ermenistan, Azerbaycan ve Özbekistan'ın 2024 verilerine dayanarak statülerini kaybettiğini duyurdu.

ABD ile birlikte incelenen Meksika'nın durumuyla ilgili, bu yazının hazırlandığı saatte açıklanmış bir karar yok. Meksika'da salgın 1 Şubat 2025'te başladı; bir PAHO sözcüsü Reuters'a Meksika ve Bolivya'nın uzun süren salgınlar nedeniyle izleme listesinde olduğunu söyledi. CNN de Meksika'nın statüsünü kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğunu yazdı.

Kararın kurumsal bir yanı da var: ABD, Dünya Sağlık Örgütü'nden ayrılmış olsa da DSÖ'nün Amerika kıtası bölge ofisi işlevini de gören PAHO'nun üyesi olmayı sürdürüyor. Bu nedenle ABD'nin verileri, DSÖ'den çıkışa rağmen PAHO'nun bölgesel doğrulama sürecinde incelendi.

Kaynaklar: The Wall Street Journal, Reuters, CNN, Al Jazeera, Pan Amerikan Sağlık Örgütü (PAHO), ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), Dünya Sağlık Örgütü, Teksas Eyalet Sağlık Hizmetleri Departmanı, Güney Carolina Halk Sağlığı Departmanı