Ukrayna'nın İHA saldırıları Rusya'nın rafineri kapasitesinin yüzde 30'unu durdurdu

Reuters'a konuşan iki sektör kaynağına göre Ukrayna'nın Ekim sonundan beri süren İHA saldırıları Rusya'nın rafineri kapasitesinin yaklaşık yüzde 30'unu devre dışı bıraktı. Kiriși dahil dokuz büyük rafinerinin etkilendiği Rusya'da birçok bölgede akaryakıt satışına litre sınırı getirildi.

Ukrayna'nın Ekim sonunda yeniden yoğunlaştırdığı insansız hava aracı (İHA) saldırıları, Rusya'nın petrol işleme kapasitesinin yaklaşık yüzde 30'unu devre dışı bıraktı. Reuters'a konuşan iki sektör kaynağına göre ülkenin en büyük 35 rafinerisinden 9'unda son günlerde üretim aksadı ya da acil durum yaşandı. Etkilenen tesisler arasında Rusya'nın ikinci büyük rafinerisi Kiriși de bulunuyor. Rusya'nın birçok bölgesinde benzin ve motorine litre sınırı getirildi.

Yüzde 30, kayıp üretimi değil kapalı kalan kapasiteyi gösteriyor

Reuters'ın 10 Kasım'da aktardığı hesaplamaya göre Rusya'nın toplam birincil rafineri kapasitesi günde yaklaşık 930 bin ton. Saldırılardan etkilenen dokuz tesisin toplam nominal kapasitesi ise günde yaklaşık 300 bin ton, yani yaklaşık 2,2 milyon varil. Yüzde 30 rakamı bu iki büyüklüğün oranından geliyor.

Ancak nominal kapasite, bir rafinerinin tam güçte çalıştığında işleyebileceği en yüksek miktarı ifade ediyor. Rus rafinerileri Ekim sonunda günde yaklaşık 700 bin ton ham petrol işliyordu; yani sistem zaten tam kapasitede çalışmıyordu. Kaynaklar bu nedenle ham petrol işlemedeki fiili düşüşün günde 200 bin tona kadar çıkabileceğini tahmin ediyor. Bu da Ekim sonundaki işleme hacminin kabaca yüzde 30'una yakın bir kayıp anlamına geliyor.

Ukrayna Savunma Bakanlığı ise 4 Ekim'de çok daha yüksek bir rakam açıklamıştı. Savunma Bakanı Yevhenii Khmara, istihbarat, Genelkurmay ve bakanlık analistlerinin değerlendirmesine dayanarak Rusya'nın rafineri kapasitesinin yüzde 51'inin devre dışı kaldığını söylemişti. AP, bu iddiayı bağımsız olarak doğrulayamadığını belirtmişti; bakanlık da hesaplama yöntemini yayımlamadı. İki rakam farklı dönemleri ve farklı yöntemleri yansıttığı için doğrudan karşılaştırılamıyor. Rus yetkilileri ise petrol altyapısındaki hasara ilişkin bir rakam açıklamıyor.

Kiriși'den Ryazan'a dokuz rafineri on günde hedef oldu

Atlantic Council'in derlemesine göre saldırıların yeni dalgası 30 Ekim'de, Samara bölgesindeki Novokuybışevsk rafinerisine yönelik büyük bir İHA saldırısıyla başladı. Sonraki günlerde Ryazan, Yaroslavl ve Volga bölgesindeki tesisler vuruldu. Kyiv Independent'ın Rus medyasına dayanarak aktardığına göre 30 Ekim'den bu yana Rus devlet şirketi Rosneft'e ait dört rafineri hedef alındı: Novokuybışevsk, Ufa'daki Başneft-Novoil, Ryazan ve Yaroslavl'daki Slavneft-YANOS.

En son büyük saldırı 9 Kasım gecesi St. Petersburg'un güneydoğusundaki Kiriși rafinerisini hedef aldı. Leningrad Bölge Valisi Aleksandr Drozdenko, tesiste yangın çıktığını ve bir kadının hayatını kaybettiğini açıkladı. Kiriși, ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin (EIA) verilerine göre günde 400 bin varile kadar üretim yapabiliyor; Ukrayna ordusu ise tesisin yıllık kapasitesini yaklaşık 20 milyon ton olarak veriyor. Newsweek'in aktardığına göre rafineri bu yıl Mart'taki saldırıların ardından da bir süre işlemeyi durdurmuştu.

Benzin istasyonlarında kişi başı 30 litre sınırı

Saldırıların ardından Rusya'nın en az sekiz bölgesinde akaryakıt satışına kısıtlama getirildi. Kommersant gazetesinin 9 Kasım'da duyurduğuna göre Rosneft istasyonlarında Krasnoyarsk bölgesinde müşteri başına 30 litre AI-95 benzin, 50 litre AI-92 benzin ve 100 litre motorin satılıyor; bidona yakıt doldurmak yasak. Leningrad bölgesinde St. Petersburg gibi şehirlerde benzin alımı 30 litreyle, motorin 50 litreyle sınırlandı. Benzer sınırlamalar Karelya, Buryatya, Zabaykalski, Novosibirsk, Arhangelsk ve Penza'dan da bildirildi.

Karelya Valisi Artur Parfençikov, Telegram'daki açıklamasında mevcut koşullarda bu adımların gerekli olduğunu söyledi. Rosneft'ten kısıtlamalarla ilgili resmi bir açıklama, bu yazının hazırlandığı 11 Kasım itibarıyla yapılmadı.

Rusya, Haziran'dan bu yana birçok bölgede benzer kısıtlamalarla karşılaşıyor. Temmuz'da getirilen motorin ihracat yasağı yıl sonuna kadar uzatılmıştı; bazı şirketlerin ise Moskova'nın ABD ile yaptığı motorin anlaşması kapsamında ihracat yapmasına izin veriliyor. Reuters'a göre Rusya, iç piyasada yakıt sıkıntısı yaşarken bu anlaşma çerçevesinde dış pazarlara motorin göndermeyi sürdürüyor.

Enerji ateşkesi tutmayınca Moskova ve Kiev ne söylüyor?

ABD Başkanı Donald Trump'ın Ekim'de duyurduğu, Rusya ile Ukrayna'nın birbirinin enerji tesislerini vurmamasını öngören ateşkes uygulamaya geçmedi. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, 10 Kasım'da Kommersant'ta yayımlanan makalesinde Ukrayna'nın, Trump'ın Rus enerji hedeflerine saldırıları durdurma çağrılarını görmezden geldiğini yazdı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 1 Ekim'de Valdai Kulübü toplantısında saldırıların Rusya'ya gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 1'i kadar maliyet çıkardığını söylemiş, Ukrayna'nın ekonomiye zarar verme hedefine "kısmen" ulaştığını kabul etmişti. Newsweek'in aktardığına göre Putin, Ekim ortasında ise Kiev'in "özellikle önemli" bir tesisi vurmadığını ifade ederek etkiyi küçümsemişti.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ise Reuters'a göre saldırıların, Rusya'nın Ukrayna enerji altyapısına yönelik saldırılarına karşılık olarak sürdüğünü söyledi. Zelenskiy, Moskova'nın ortakların gündeme getirdiği gerilimi azaltma adımlarını reddettiğini savundu. Rusya Savunma Bakanlığı da aynı günlerde Ukrayna'daki elektrik trafo merkezlerini vurduğunu açıkladı; Ukraynalı yetkililere göre ülkenin bölgelerinin yaklaşık yarısında elektrik kesildi.

Saldırılar, iki ülke heyetlerinin Abu Dabi'de yeniden masaya oturduğu günlere denk geldi. 10 Kasım'da başlayan Rusya-Ukrayna barış görüşmeleri, Şubat'tan bu yana tarafların ilk doğrudan teması. Rusya'nın yaz aylarında Sovyetler Birliği'nin dağılmasından bu yana en ağır yakıt krizini yaşadığı dönemde de benzer bir saldırı dalgası etkili olmuştu; Atlantic Council'e göre Kiev'in bu temponun ne kadar süreceği ise belirsiz.

Kaynaklar: Reuters, AP, Atlantic Council, Kyiv Independent, Newsweek, Kommersant