Endonezya Devlet Başkan Yardımcısı Gibran, diploma kararlarının ardından istifa etmek istediğini bildirdi

Endonezya Devlet Başkan Yardımcısı Gibran Rakabuming Raka, iki yüksek mahkemenin lise denklik belgesini yetersiz bulmasının ardından Devlet Başkanı Prabowo'ya istifa etmek istediğini söyledi. Resmî istifa henüz açıklanmazken mecliste 120 milletvekili görevden alma sürecini başlatabilecek önerge sundu.

Endonezya Devlet Başkan Yardımcısı Gibran Rakabuming Raka, 10 Kasım'da Devlet Başkanı Prabowo Subianto'ya görevinden ayrılmak istediğini söyledi. Bilgiyi Devlet Sekreteri Prasetyo Hadi verdi. Karar, Anayasa Mahkemesi ve Yüksek Mahkeme'nin geçen ay Gibran'ın 2024 adaylığında kullandığı lise denklik belgesini yetersiz bulmasının ardından geldi. Bu yazının hazırlandığı 11 Kasım itibarıyla resmî bir istifa kararı açıklanmadı; aynı gün mecliste görevden alma sürecini başlatabilecek bir önerge sunuldu.

Sarayda iki buçuk saat süren görüşmede ne konuşuldu?

Prasetyo Hadi'nin cumhurbaşkanlığı sarayında düzenlediği basın toplantısında anlattığına göre Gibran ve Prabowo, 10 Kasım sabahı yaklaşık iki buçuk saat görüştü. The Jakarta Post'un aktardığına göre Hadi, Gibran'ın istifa niyetini "Anayasa Mahkemesi ve Yüksek Mahkeme kararlarıyla ilgili gelişmeler" nedeniyle dile getirdiğini söyledi. Basın toplantısı Cakarta saatiyle öğleden sonra, Türkiye saatiyle öğle saatlerinde yapıldı.

Hadi, Prabowo'nun bu niyeti reddettiğine dair haberleri yalanladı ve Devlet Başkanı'nın Gibran'a çeşitli önerilerde bulunduğunu belirtti. AP'nin aktardığına göre Prabowo, yardımcısına akademik belgelerinin geçerliliğini savunmak için hukuki yolları izlemeye devam etmesini tavsiye etti. Gibran ise belgelerinin geçerliliğini idare mahkemesinde (PTUN) kanıtlamak için fırsat istedi. Prabowo'nun istifayı kabul edip etmediği açıklanmadı.

Gibran görüşmeden birkaç saat sonra sarayda düzenlenen Ulusal Kahramanlar Günü törenine Prabowo ile birlikte katıldı. Antara'nın haberine göre görevini sürdürüyor. AP'ye göre Gibran kısa açıklamasında istifa konusuna değinmedi; kamuoyunun eleştirilerine saygı duyduğunu ve durumun uzun bir siyasi tartışmaya dönüşmesini istemediğini söyledi. Hukuk, İnsan Hakları, Göç ve Islah İşlerinden Sorumlu Koordinatör Bakan Yusril Ihza Mahendra ise Antara'ya göre başkan yardımcılığında şu an bir boşluk bulunmadığını vurguladı.

Singapur'da okuduğu lise iki mahkemeden neden döndü?

Endonezya'da devlet başkanı ve yardımcısı adaylarının en az lise ya da dengi bir okuldan mezun olması gerekiyor. Gibran ilk dokuz yıllık eğitimini Orta Cava'daki Surakarta'da tamamladıktan sonra Singapur'daki Orchid Park Secondary School'a, ardından Avustralya'da yabancı öğrencilere yönelik bir üniversite hazırlık programı olan UTS Insearch'e gitti. Jakarta Globe'a göre Eğitim Bakanlığı 2019'da bu yurt dışı eğitimi Endonezya'daki meslek lisesine denk sayan bir belge verdi.

Anayasa Mahkemesi 6 Ekim'de, Gibran'ın liseye denk bir diplomaya sahip olduğuna dair ikna edici kanıt bulunmadığını tespit etti. Sunulan belgeler devam belgesi ve not dökümlerinden oluşuyordu. Ancak mahkeme, seçim uyuşmazlıklarında yalnız aday çiftlerinin başvuru hakkı olduğu gerekçesiyle başvuranların dava ehliyetini kabul etmedi ve Gibran'ı görevden alma talebini reddetti. Yüksek Mahkeme ise 30 Ekim'de 2019 tarihli denklik belgesini iptal ederek bakanlığa belgeyi geri almasını emretti. Gerekçeli kararın tam metni 10 Kasım'da yayımlandı.

Gibran, Anayasa Mahkemesi kararının ertesi günü Jakarta Globe'un aktardığı açıklamasında, liseyi bitirmemiş olsa üniversiteye nasıl girebileceğini sordu. Gibran sonrasında Singapur'daki bir kurum aracılığıyla İngiltere'deki Bradford Üniversitesi'nden pazarlama lisansı aldı.

2023'teki yaş kararı Gibran'ın adaylığını nasıl mümkün kıldı?

Gibran'ın adaylığı baştan beri tartışmalıydı. Seçim yasası adaylar için 40 yaş sınırı öngörüyordu; Gibran o sırada 36 yaşındaydı. Anayasa Mahkemesi 16 Ekim 2023'te, seçimle iş başına gelmiş bölge yöneticilerini bu sınırdan muaf tutan bir karar verdi. Kararı veren heyete, Gibran'ın eniştesi olan dönemin mahkeme başkanı Anwar Usman başkanlık ediyordu. Surakarta belediye başkanı olan Gibran, bu kararla aday olabildi ve birkaç gün sonra Prabowo'nun yardımcı adayı olarak açıklandı.

Prabowo-Gibran ikilisi 14 Şubat 2024 seçimini yaklaşık yüzde 59 oyla ilk turda kazandı. Gibran 20 Ekim 2024'te 37 yaşında yemin ederek ülkenin en genç devlet başkan yardımcısı oldu. Babası Joko Widodo'nun (Jokowi) örtük desteği, The Jakarta Post'a göre Prabowo'nun zaferinde belirleyici rol oynamıştı.

Başkan yardımcılığı boşalırsa yerine kimi kim seçer?

Endonezya'da devlet başkanı ve yardımcısı halk tarafından aynı listeyle, beş yıllığına doğrudan seçiliyor. 1945 Anayasası'nın 8. maddesinin 2. fıkrasına göre başkan yardımcılığı boşalırsa, Halkın İstişare Meclisi (MPR) en geç 60 gün içinde toplanıp devlet başkanının göstereceği iki aday arasından yeni başkan yardımcısını seçiyor. MPR, Temsilciler Meclisi (DPR) üyeleri ile bölgeleri temsil eden senatörlerden oluşan üst çatı meclis. Yani Gibran istifa ederse yerine geçecek ismi fiilen Prabowo'nun belirleyeceği iki kişilik liste belirleyecek.

Görevden alma yolu ise daha uzun. Anayasanın 7A ve 7B maddelerine göre başkan yardımcısı, ağır suçların yanı sıra görev için gereken şartları artık taşımadığının kanıtlanması hâlinde de görevden alınabiliyor. Bunun için DPR genel kurulunda, üyelerin en az üçte ikisinin katıldığı oturumda katılanların üçte iki çoğunluğu gerekiyor. Ardından Anayasa Mahkemesi 90 gün içinde karar veriyor, mahkeme iddiayı doğrularsa son sözü MPR söylüyor.

Ülkede başkan yardımcılığının boş kaldığı dönemler daha önce de yaşandı. Kurucu başkan yardımcısı Mohammad Hatta 1956'da istifa ettiğinde makam yaklaşık 17 yıl boş kaldı.

Meclisteki 120 imza ve Jokowi ile Prabowo arasındaki kopuş

Antara'nın haberine göre 11 Kasım'da DPR'deki sekiz fraksiyonun tamamından 120 milletvekili, Gibran'ın görev şartlarını artık taşımadığının tespiti için "görüş bildirme hakkı" önergesini sundu. Bu önerge görevden alma sürecinin ilk adımı sayılıyor. Meclis Başkanvekili Saan Mustopa'nın yönettiği toplantının ardından önergenin perşembe günü genel kurula getirilmesi bekleniyor. İstifa niyeti de önerge hazırlığını durdurmadı.

The Jakarta Post, gelişmeyi Prabowo ile Gibran'ın babası eski Devlet Başkanı Jokowi arasında açılan mesafeyle ilişkilendiriyor. Gazeteye göre Jokowi'nin yakını eski emniyet genel müdürü Listyo Sigit Prabowo, geçen hafta Devlet Başkanı'nı da hedef aldığı öne sürülen bir dinleme skandalı kapsamında gözaltına alındı. AP ise istifa teklifinin bu soruşturmayla doğrudan bağlantılı görünmediğini, Jokowi'nin dinleme davasında adının geçmediğini aktardı. The Star'a göre Jokowi'nin küçük oğlu Kaesang Pangarep'in başkanlığını yaptığı Endonezya Dayanışma Partisi'nden (PSI) hükümette görevli üç isim 9 Kasım'da partiden ayrıldı.

Kaynaklar: The Jakarta Post, AP, Antara, Jakarta Globe, detikNews, The Star, Endonezya 1945 Anayasası