Ünsüz Benzeşmesi Nedir, Örnek Verir Misiniz?

Ünsüz Benzeşmesi: “f, s, t, k, ç, ş, h, p” sert ünsüzlerinden biri ile biten bir sözcüğe “c, d, g” yumuşak ünsüz harfleriyle başlayan bir ek gelirse, ekin başındaki yumuşak ünsüzler sözcüğün sonundaki ünsüzün etkisiyle sertleşir:c – ç ’yed – t ‘yeg- k ‘ ye dönüşür. Bu değişime ünsüz benzeşmesi denir.UYARI: Bu ses olayına Ünsüz Uyumu ve Sertleşme gibi isimler de verilir.Örnekler:Taraf – dar : TaraftarKümes – den : KümestenSıcak – dan : SıcaktanSeç – gin : SeçkinGeç – ti : GeçtiGüreş – ci : GüreşçiÇalış – gan : ÇalışkanKülah – dan : KülahtanSilah – cı : SilahçıArap – ca : ArapçaDolap – ta : DolaptaÇap – gın : ÇapkınKüs – gün : KüskünEt – cil : EtçilYurt – daş : Yurttaşİnat – cı : İnatçıUnut – gan : UnutkanÇocuk – ca : ÇocukçaUYARI: Bileşik sözcüklerde, terimlerde, başka dillerden dilimize geçmiş sözcüklerin gövdelerinde ünsüz benzeşmesi aranmaz.İlk + bahar, iç + güdü, dik + dörtgen; üçgen; istikbal, işgalUYARI: Yukarıdaki eklerin asıl hallerinin “c, d, g” sesleri ile başlıyor olmasına dikkat etmeliyiz. Örnek verecek olursak: “dı, di, du, dü” görülen geçmiş zaman ekinin “tı, ti, tu, tü” gibi çok şekillerinin olması ünsüz benzeşmesi kuralından kaynaklanır.Sözcüklerde çokça karşılaşılan ekler şöyle sıralayabiliriz:-cı, -ci, -cu, -cü, -çı, -çi, -çu, -çü (İsimden isim yapma eki) – çiçekçi-ca, -ce, -ça, -çe (İsimden isim yapma eki) – Rusça-daş, -taş (İsimden isim yapma eki) – yurttaş-cıl, -cil, -cul, -cül, -çıl, -çil, -çul, -çül (İsimden isim yapma eki) – balıkçıl-gı, -gi, -gu, -gü, -kı, -ki, -ku, -kü (Fiilden isim yapma eki) – tutku-gan, -gen, -kan, ken (Fiilden isim yapma eki) – yapışkan-gaç, -geç, -kaç, -keç (Fiilden isim yapma eki) – kıskaç-dır, -dir, -dur, -dür, -tır, -tir, -tur, -tür (Fiilden isim yapma eki) – taşıttırmak-dık, -dik, -duk, -dük, -tık, -tik, -tuk, -tük (Sıfat fiil eki) – tuttuğum takım-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü (Görüşen geçmiş zaman eki) – koştuk-dan, -den, -tan, -ten (Ayrılma hali eki) – uçaktan–da, -de, -ta, -te (Bulunma hali eki) – dolapta-ca, -ce, -ça, –çe (Eşitlik hali eki) – yiğitçe-dır, -dir, -dur, -dür, -tır, -tir, -tur, -tür (Bildirme eki) – dinlemektirUYARI: Ünsüz benzeşmesi kuralı, sayıların rakamla yazılışlarında da uygulanır. Rakamlar “f, s, t, k, ç, ş, h, p” harflerinden biriyle biterse, ekler de sertleşir. Buna uyulmazsa yazım yanlışı yapılmış olur.Örnek :5’de (Yanlış) , 5’te (Doğru)UYARI: “f, s, t, k, ç, ş, h, p” harflerinden sonra “da, de” bağlacı gelirse bağlaçta sertleşme olmaz. Çünkü bağlaçlar başlı başına birer kelimedir. “da, de” bağlacını -da, -de hal ekinden ayıran en önemli özelliklerden biri de budur.Örnek: Çalışsam da olur, çalışmasam da…

İç Ses Benzeşmesi Nedir?

Yukarıda anlattığımız ünsüz benzeşmesi kuralı ekte gerçekleşir. Bir de dilimizde kelime içinde gerçekleşen benzeşme vardır. Dudak ünsüzlerinden olan –b harfi, kendisinden önce gelen diş ünsüzü –n’yi dudak ünsüzü olan –m’ye dönüştürür. Buna göre bir dudak ünsüzü (b), bir diş ünsüzünü (n), kendisine benzetmiş olur. Bu durumda ünsüz değişimi de söz konusudur. Çünkü n ile m birbirlerinin yerine geçmiştir.Örnek:Anbar → ambarTenbel→ tembelÇenber→ çemberTonbul→ tombulUYARI: Bu kural birleşik kelimelerde ve özel isimlerde uygulanmaz. Örnek: İstanbul, binbaşı…