Hollanda'da milyoner vergisi krizi Jetten hükümetini sarstı

Hollanda Temsilciler Meclisi, servet getirisinin 60 bin euroyu aşan kısmına yüzde 38,5 vergi getiren değişikliği içeren 2027 vergi planını 74'e karşı 76 oyla kabul etti. Koalisyon ortağı VVD kendi hükümetinin planına karşı oy verdi. Başbakan Jetten 13 Kasım'da ortaklarıyla görüştü; yazının hazırlandığı saatte sonuç açıklanmamıştı.

Hollanda'da Başbakan Rob Jetten'in sekiz aylık azınlık hükümeti, büyük servetlerin getirisine daha yüksek vergi öngören bir değişiklik yüzünden dağılmanın eşiğine geldi. Temsilciler Meclisi (Tweede Kamer) 12 Kasım akşamı 2027 vergi planını 74'e karşı 76 oyla kabul etti. Plana, koalisyon ortakları D66 ve CDA'nın sol muhalefet partileri PRO ve Volt ile anlaşarak eklediği ve kamuoyunda "milyoner vergisi" diye anılan değişiklik de girdi. Hükümetin üçüncü ortağı liberal VVD ise kendi hükümetinin vergi planına "hayır" oyu verdi.

Jetten, 13 Kasım sabahı iki başbakan yardımcısıyla, VVD lideri Dilan Yeşilgöz-Zegerius ve CDA'lı Bart van den Brink ile Başbakanlık binasında (Algemene Zaken) bir araya geldi. Görüşme yerel saatle 11.00'den 11.30'a (TSİ 13.30) ertelendi. NOS'un canlı yayın akışına göre görüşme yerel saatle 12.43'te (TSİ 14.43) hâlâ sürüyordu. Hollanda gazetesi De Telegraaf, adını vermediği kaynaklara dayanarak Yeşilgöz-Zegerius'un Jetten'e ve Van den Brink'e VVD'nin azınlık hükümetini "bu hâliyle" sürdürmeyeceğini ilettiğini yazdı; bu bilgi resmî olarak doğrulanmadı. Bu yazının hazırlandığı 13 Kasım TSİ 15.45 itibarıyla görüşmenin sonucu resmen açıklanmamıştı; VVD'nin hükümette kalıp kalmayacağı ve kabinenin düşüp düşmeyeceği henüz belli değildi. NOS'un aktardığına göre VVD milletvekilleri ve bakanları sabah çevrim içi toplandı; partide "yeniden başlangıç" şansı karamsar değerlendiriliyordu.

Yüzde 38,5'lik üst oran kimleri hedefliyor?

NOS'un aktardığı anlaşma metnine göre değişiklik, tasarruf ve yatırımlardan elde edilen yıllık getirinin 60 bin euroyu aşan kısmına yüzde 38,5 vergi öngörüyor. Bu eşiğin altındaki getirilerde oran ise yüzde 36'dan yüzde 35,5'e iniyor. Yani eşik servetin büyüklüğüne değil, servetin yıllık getirisine bağlı. DutchReview'un aktardığı hesaba göre yüzde 6 getiriyle bu sınıra yaklaşık 1 milyon euroluk yatırımla, düşük faizli mevduatta ise yaklaşık 6 milyon euroyla ulaşılıyor.

Pakette başka adımlar da var: hisse gelirlerinin vergilendirildiği Box 2 ile veraset ve intikal vergisindeki dilim sınırları önümüzdeki yıllarda enflasyona göre güncellenmeyecek, noterde yalnızca kâğıt üzerinde yapılan bağışlar daha az cazip hâle getirilecek. Elde edilecek gelir, gelir vergisinin en alt diliminin düşürülmesine harcanacak.

Rakamlar konusunda kaynaklar tam örtüşmüyor. NOS'a göre PRO ve Volt'un ilk önerisi 1,5 milyar euro gelir hedefliyordu; D66 ve CDA ile varılan uzlaşı bunu yaklaşık 1 milyar euroya indirdi. Vergi bülteni Taxence ise 1,5 milyar euroyu, ilk önerinin çalışanlara sağlayacağı vergi indiriminin büyüklüğü olarak aktarıyor. 1 milyarlık paketin de tamamı netleşmiş değil: NOS'a göre 400 milyon euroyu aşan bir kısım için kaynak henüz bulunmadı; PRO ve Volt bunun için "varlıklı milyonerlere" yönelik bir çıkış vergisi düşünüyor. Hükümet de 12 Kasım'da meclise gönderdiği mektupta önerinin mali dayanağının yeterince sağlam olmadığını belirterek değişikliğe karşı görüş bildirdi. Yeni oranların yürürlük tarihi de net değil; NOS, ek bir Box 3 diliminin teknik olarak ancak 2029'da uygulanabileceğini aktardı.

Büyüklüğü kıyaslamak için: NOS'a göre Hollanda devletinin 2027'de 480 milyar euro vergi toplaması bekleniyor. 1 milyar euro bunun yaklaşık binde 2'si ediyor (bu bizim hesabımız). ING baş ekonomisti Marieke Blom NOS'a, bu tutarın ekonominin bütünü düşünüldüğünde "önemsizden de önemsiz" olduğunu, şirketler için asıl riskin siyasi belirsizlik olduğunu söyledi.

Box 3: Gerçek kazanç yerine varsayımsal getiriye vergi

Hollanda'da gelir üç "kutuya" ayrılarak vergilendiriliyor: Box 1 maaş ve konut, Box 2 şirketlerdeki büyük hisseler, Box 3 ise tasarruf ve yatırımlar. Box 3'te uzun yıllar boyunca kişinin gerçekte ne kazandığına bakılmadı; devlet servet türüne göre varsayımsal bir getiri belirleyip vergiyi onun üzerinden aldı. Düşük faiz döneminde mevduat sahipleri, hiç elde etmedikleri bir getiri için vergi ödedi. Ülkenin yüksek mahkemesi Hoge Raad, Aralık 2021'de bu sistemin mülkiyet hakkını ve ayrımcılık yasağını ihlal ettiğine hükmetti.

O tarihten beri hükümetler "gerçek getiri" esasına dayanan yeni bir sisteme geçmeye çalışıyor. Hollanda hükümetinin resmî sitesine göre bu yasa Temsilciler Meclisi'nden geçti, Senato'da bekliyor; hedef 1 Ocak 2028, en geç tarih 1 Ocak 2029. Meclis 12 Kasım akşamı Box 3'te servet kazancı vergisine daha hızlı geçişi öngören ayrı bir planı da kabul etti; sağ muhalefetteki JA21, BBB ve SGP önceki tehditlerine rağmen bu plana destek verdi.

VVD, yüksek oranın koalisyon anlaşmasına aykırı olduğunu ve girişimcileri ülkeden uzaklaştıracağını savunuyor. PRO lideri Jesse Klaver ise etkilenecek grubun çok sınırlı olduğunu, girişimcilerin çoğunun emeklilik birikiminin bu verginin kapsamı dışında kaldığını söylüyor.

66 sandalyelik hükümet, 76 oyluk çoğunluk

Şubat 2026'da göreve başlayan Jetten kabinesi bir azınlık hükümeti. Temsilciler Meclisi'nin resmî fraksiyon listesine göre D66'nın 26, VVD'nin 22, CDA'nın 18 sandalyesi var; toplam 66 sandalye, 150 üyeli mecliste çoğunluk için gereken 76'nın 10 altında. Bu yüzden hükümet her yasa için muhalefetten destek bulmak zorunda.

12 Kasım akşamı tablo şöyle oluştu: PRO ve Volt'un değişiklik önergesi, D66 ve CDA'nın desteğiyle 79 oy aldı. Ardından vergi planının tamamı, her milletvekilinin tek tek oy verdiği yoklamalı oylamada TSİ 23.11'de 74'e karşı 76 oyla kabul edildi. "Evet" oyları D66, CDA, PRO, Volt, ChristenUnie, DENK, Hayvan Partisi (PvdD) ve 50PLUS'tan geldi. Aynı akşam aşırı sağcı PVV'nin hükümete yönelik güvensizlik önergesi 34'e karşı 116 oyla reddedildi.

VVD Meclis Grup Başkanı Ruben Brekelmans oylamadan sonra yaşananları "ontluisterend" (itibar zedeleyici) diye nitelendirdi ve "Oylamadan iki dakika sonra karar vermeyeceğim" dedi. AP'ye göre Brekelmans, CDA ve D66'nın "sola bu kadar büyük bir dönüş" yapmasını beklemediğini, bunun ekonomi ve iş dünyası için kötü olduğunu söyledi. Yeşilgöz-Zegerius ise 11 Kasım akşamı ortakların anlaşmasıyla "gafil avlandıklarını" söyleyip koalisyonda "temelden bir sıfırlama" istemiş, bunun ne anlama geldiğini açıklamamıştı.

Jetten meclise koalisyonun "çok ciddi bir yeniden başlangıç" yapması gerektiğini söyledi; AP'nin aktardığına göre bu kriz yüzünden İrlanda'daki Avrupa liderleri toplantısına da gitmedi. Van den Brink 13 Kasım sabahı görüşmeye girerken "CDA'nın D66 ve VVD ile devam etme inancı ve iradesi var" dedi, ama VVD'yi de eleştirdi: "Kızgın olmanız haklı olduğunuz anlamına gelmez."

VVD çekilirse anayasal süreç nasıl işler?

VVD hükümetten çekilirse kabine meclisteki dayanağının üçte birini kaybeder. Hollanda teamülüne göre bu durumda başbakan kabinenin istifasını Kral Willem-Alexander'a sunar; hükümet "demisyoner" yani geçici statüye geçer ve yeni kabine kurulana kadar günlük işleri yürütür. Meclis bazı dosyaları "tartışmalı" ilan ederek geçici hükümetin bunlarda karar almasını engelleyebilir. 2025'te PVV'nin ayrılmasıyla düşen Schoof hükümetinde süreç böyle işlemişti.

Ardından iki yol var. Hükümet, Anayasa'nın 64. maddesine dayanarak meclisin feshine ve erken seçime gidebilir; Erasmus Üniversitesi hukukçularının belirttiği gibi fesih ancak yeni seçilen meclis toplandığında yürürlüğe girer. NOS'a göre erken genel seçimin, 17 Mart 2027'deki il meclisi ve su kurulu seçimleriyle aynı güne denk getirilmesinin hukuki bir engeli yok; tarihi Seçim Kurulu'nun (Kiesraad) görüşüyle hükümet ve kral belirliyor. İkinci yol, seçime gitmeden mevcut meclisle yeni bir koalisyon arayışı. Meclis bu hafta ChristenUnie'nin, hükümet düşerse önce koalisyonun onarılıp onarılamayacağının tartışılmasını öngören önerisini kabul etti.

PRO lideri Klaver, VVD ayrılırsa D66 ve CDA ile bir azınlık hükümetine girmeyeceğini açıkladı. Jetten ve CDA lideri Henri Bontenbal ise VVD ile devam etmeyi tercih ettiklerini söylüyor. AP'nin hatırlattığı gibi ülke son on yılda dört genel seçim yaşadı.

Plan yasalaşmak için Senato'da üç oy arıyor

Hükümet ayakta kalsa bile vergi planı henüz yasalaşmadı. Planın Senato'dan (Eerste Kamer) da geçmesi gerekiyor ve hükümetin orada da çoğunluğu yok. NOS'a göre Temsilciler Meclisi'nde "evet" diyen partiler Senato'da da aynı oyu verirse üç oy eksik kalıyor. Tek senatörlü OPNL grubundan Auke van der Goot, "yeni büyük bir krizin Hollanda'nın çıkarına olmadığını" söyleyerek destek için görüşmeye hazır olduğunu açıkladı. Planı uygulayacak isim de VVD'li Maliye Bakanı Eelco Heinen; VVD'nin hükümetten ayrılması bu görevi de belirsiz hâle getirir.

Kaynaklar: NOS, AP, DutchReview, Taxence, Tweede Kamer, Rijksoverheid, Erasmus Universiteit Rotterdam, De Telegraaf