ABD'de üretici fiyatları yüzde 6,5 arttı, 4 yılın zirvesi

ABD'de Üretici Fiyat Endeksi ekimde yıllık yüzde 6,5 artarak Kasım 2022'den bu yana en yüksek seviyeye çıktı; aylık artış yüzde 0,3 ile beklentinin biraz altında kaldı. Gıda, enerji ve ticaret hizmetleri hariç çekirdek endeks aylık yüzde 0,5, yıllık yüzde 4,9 arttı. Veri, tahvil faizlerinin yüzde 5'i aştığı ve Fed'in aralıkta faiz artırması beklendiği bir döneme denk geldi.

ABD'de üreticilerin sattıkları mal ve hizmetler için aldıkları fiyatlar ekimde bir yıl öncesine göre yüzde 6,5 arttı. ABD Çalışma Bakanlığı'na bağlı İstatistik Bürosu'nun (BLS) 13 Kasım Cuma günü TSİ 16.30'da yayımladığı Üretici Fiyat Endeksi (PPI) bültenine göre bu, endeksin yüzde 7,4 yükseldiği Kasım 2022'den bu yana görülen en hızlı yıllık artış. Eylülde yıllık oran yüzde 6,3'tü.

Aylık tabloda ise bir yavaşlama var: Nihai talep endeksi ekimde yüzde 0,3 arttı. Eylüldeki artış, revizyonla birlikte yüzde 1,4 olarak açıklandı. Yani fiyatlar artmaya devam ediyor ama eylüldeki gibi tek ayda sert bir sıçrama yaşanmadı. Yıllık oranın yine de yükselmesinin nedeni, karşılaştırmanın yapıldığı Ekim 2025'te fiyatların görece yatay seyretmiş olması.

Piyasa yüzde 6,6 bekliyordu, rakam bir tık altında kaldı

CNBC'nin aktardığı Dow Jones anketinde ekonomistler aylık yüzde 0,4, yıllık yüzde 6,6 artış bekliyordu; Reuters'ın anketinde de aylık beklenti yüzde 0,4'tü. Gerçekleşen rakamlar bu tahminlerin 0,1 puan altında kaldı. Gıda ve enerji hariç tutulan çekirdek PPI ise CNBC'ye göre aylık yüzde 0,3 artışla beklentiye denk geldi.

BLS'nin daha dar tanımlı çekirdek göstergesi, yani gıda, enerji ve ticaret hizmetleri hariç endeks, ekimde de eylüldeki gibi aylık yüzde 0,5 arttı. Bu göstergenin yıllık artışı yüzde 5'ten yüzde 4,9'a geriledi. Ekonomistlerin bu kalemi izlemesinin nedeni, fiyatları en çok oynatan petrol ve gıdayı ayıkladığında geriye kalan "kalıcı" baskıyı göstermesi.

Ekimde fiyatları kamyon navlunu ve kimyasallar itti, dizel ucuzladı

Ekimdeki artışın büyük kısmı mallardan geldi. Nihai talep mal fiyatları ayda yüzde 0,5 yükseldi; eylülde bu kalem yüzde 2,5 artmıştı. BLS'ye göre ekimdeki mal artışının yüzde 60'tan fazlası gıda ve enerji dışındaki mallardan (aylık yüzde 0,5) kaynaklandı. Gıda fiyatları yüzde 1,3 arttı, enerji ise yüzde 0,1 ile hafif geriledi. Öne çıkan kalemler arasında temel organik kimyasallar (yüzde 3,9), taze sebzeler, gaz yakıtlar, jet yakıtı ve piliç eti var. Dizel yakıt fiyatı ise yüzde 7,9 düştü. Mal fiyatlarının yıllık artışı yüzde 10,2'ye ulaştı; CNBC'ye göre bu Ekim 2022'den bu yana en yüksek oran.

Hizmet fiyatları yüzde 0,2 artarak art arda beşinci ayda yükseldi. Bu artışın yaklaşık dörtte üçü yüzde 2 artan taşımacılık ve depolama fiyatlarından geldi; tek başına kamyonla yük taşıma fiyatı yüzde 3,9 arttı. Toptancı ve perakendecilerin marjlarını ölçen ticaret hizmetleri endeksi ise yüzde 0,2 geriledi.

Üretim zincirinin daha geri halkalarında da tablo sıcak. Ara mallar olarak adlandırılan, başka ürünlerin yapımında kullanılan işlenmiş malların fiyatı bir yılda yüzde 14,6 arttı; CNBC'ye göre bu Temmuz 2022'den bu yana en büyük yıllık artış. Ham petrol ekimde yüzde 10,3 ucuzlasa da işlenmemiş malların yıllık artışı hâlâ yüzde 16,9.

Üretici fiyatları markete nasıl yansır?

PPI, fabrikanın, çiftçinin ya da nakliye şirketinin sattığı ürün ve hizmet için eline geçen fiyatı ölçer. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ise aynı zincirin son halkasını, yani vatandaşın kasada ödediği fiyatı. İki endeks birebir aynı sepeti izlemez, ama aradaki bağlantı basittir: Yakıt pahalanınca kamyonla taşıma pahalanır, taşıma pahalanınca rafa gelen her ürünün maliyeti artar. Toptancı ve perakendeci bu maliyeti ya fiyata ekler ya da bir süre kendi kârından karşılar.

Somut bir ölçekle düşünülürse: Ekim 2025'te üreticiden 100 dolara çıkan ortalama bir mal ve hizmet sepeti, Ekim 2026'da yaklaşık 106,5 dolara çıkıyor (bu bizim hesabımız). Bu artışın ne kadarının ve ne kadar sürede tüketiciye geçeceği, şirketlerin marjlarına ve talebin gücüne bağlı. FWDBONDS'un baş ekonomisti Chris Rupkey, CNBC'ye yaptığı değerlendirmede üretici fiyatlarının genellikle tüketici fiyatlarına öncülük ettiğini, bu nedenle tüketicilerin fabrika kaynaklı yeni bir enflasyon dalgasıyla karşılaşabileceğini söyledi ve raporda "hiçbir olumlu yan" görmediğini belirtti.

Tüketici enflasyonu da üç gün önce beklentiyi aşmıştı

PPI'dan üç gün önce, 10 Kasım'da açıklanan ekim ayı tüketici enflasyonu da beklentilerin üzerinde gelmişti. TÜFE ekimde aylık yüzde 0,4 arttı (beklenti yüzde 0,3); gıda ve enerji hariç çekirdek TÜFE ise yüzde 0,3 yükseldi (beklenti yüzde 0,2). Çekirdek TÜFE böylece art arda üçüncü ay yüzde 0,3 arttı. Bu kez yıllık oran yayımlanmadı: BLS, Ekim 2025'teki federal hükümet kapanması sırasında fiyat derleyemediği için ekim ayının bir yıl öncesiyle karşılaştırmasını veremedi. Son açıklanan yıllık TÜFE, eylül ayına ait yüzde 3,7'ydi.

Fed aralıkta faizi yeniden artıracak mı?

ABD Merkez Bankası (Fed), 16 Eylül'de politika faizini 25 baz puan artırarak yüzde 3,75-4,00 aralığına çekmişti; bu, Temmuz 2023'ten bu yana ilk artırımdı. 28 Ekim toplantısında faiz sabit tutuldu, ancak iki üye yeni bir artırım yönünde oy kullandı. Bir sonraki toplantı 8-9 Aralık'ta.

CNBC'nin aktardığı CME FedWatch verisine göre 13 Kasım itibarıyla vadeli piyasalar aralıkta bir faiz artırımını neredeyse kesin görüyor; ihtimalin büyük bölümü çeyrek puanlık artırımda, yarım puanlık artırım ihtimali ise düşük ama sıfır değil. Northlight Asset Management'ın yatırım direktörü Chris Zaccarelli, TÜFE verisinin zaten Fed'in rahat olduğu bölgenin dışında kaldığını, bu nedenle PPI'ın Fed'in aralık yaklaşımını değiştirmesinin beklenmediğini söyledi. Chicago Fed Başkanı Austan Goolsbee ise enflasyonun yükseldiğini ve arz şoklarının başında tahmin edilenden çok daha kalıcı çıktığını belirtti; Goolsbee'ye göre bazı kalemlerde fiyatlar ne petrolden ne de gümrük vergilerinden kaynaklanıyor.

Tahvil faizi yüzde 5'in üzerinde kaldı

Veri, ABD tahvil piyasasının zaten gergin olduğu bir güne denk geldi. 10 yıllık Hazine tahvilinin faizi 12 Kasım Perşembe günü 13 baz puanın üzerinde yükselerek yüzde 5'i aşmıştı; İlkeli Haber bu gelişmeyi dün aktarmıştı. CNBC'ye göre faiz 13 Kasım'da gün içinde yüzde 5,174'ü gördü ve günü yaklaşık 4 baz puan artışla yüzde 5,143 civarında tamamladı. İki yıllık tahvilin faizi ise yüzde 4,86 civarında yatay kaldı. Yüksek tahvil faizleri, konut kredisinden şirket borçlanmasına kadar pek çok kredinin maliyetini yukarı çeker.

Enerji şoku ve İran savaşı arka planda

Üretici fiyatlarındaki hızlanmanın en belirgin kaynağı enerji oldu. BLS verisine göre eylülde nihai talep enerji fiyatları ayda yüzde 10,8 artmış, mal fiyatlarındaki artışın yüzde 80'den fazlası bu kalemden gelmişti; Reuters ve AP'ye göre benzin fiyatları o ay yüzde 20,3 yükselmişti. Reuters, petrol fiyatlarını yüksek tutan etken olarak ABD ve İsrail'in İran'la uzayan savaşını gösterdi. CNBC de Fed yetkililerinin "İran savaşı ve yüksek akaryakıt fiyatları" ile gümrük vergilerinden kaynaklanan enflasyonun ekonomiye yayılmasından endişe ettiğini yazdı.

Ekim verisi, enerjideki baskının bir miktar gevşediğini gösteriyor: Enerji fiyatları ayda yüzde 0,1 geriledi, dizel ve ham petrol ucuzladı. Petrol piyasası da 13 Kasım'da ikinci haftalık düşüşüne yöneldi; CNBC'ye göre ABD'nin İran'a yeni saldırılar düzenleme ihtimalinin zayıflaması fiyatları aşağı çekti. Aralık vadeli WTI varili 88,56 dolar, Brent ise 95,84 dolar seviyesindeydi.

Bu yazının hazırlandığı 14 Kasım itibarıyla haziran-ekim dönemine ait PPI verileri öncül niteliğinde ve BLS bunları önümüzdeki aylarda revize edebilir. Kasım ayı üretici fiyatları 15 Aralık'ta, kasım TÜFE'si ise Fed toplantısının ertesi günü, 10 Aralık'ta açıklanacak.

Kapak fotoğrafı: Thomas Schilling / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Kaynaklar: ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS), CNBC, Reuters, AP, CME FedWatch