ABD, Çin'in çip kiralama yolunu kapattı

Ekonomi Selin Aksoy
ABD, Çin'in çip kiralama yolunu kapattı
ABD Ticaret Bakanlığı, Çinli şirketlerin yurt dışındaki veri merkezlerinden ileri yapay zekâ çiplerini kiralamasını engellemek için beş ülkeye çip satışını lisansa bağladı. Karar Nvidia skandalının ardından geldi, çip hisselerindeki satışı derinleştirdi ve Pekin'in tepkisini çekti.

ABD Ticaret Bakanlığı, Çinli şirketlerin ileri yapay zekâ çiplerine yurt dışındaki veri merkezleri üzerinden kiralama yoluyla ulaşmasını engellemeye yönelik yeni bir kural duyurdu. 16 Kasım’da açıklanan düzenleme, Endonezya, Malezya, Singapur, Tayland ve Brezilya’ya gelişmiş çip satışını lisansa bağlıyor. Karar, Nvidia’nın kurucusu Jensen Huang’ın istifasıyla sonuçlanan skandalın hemen ardından geldi ve küresel çip hisselerindeki satışı derinleştirdi.

Beş ülkeye çip satışı artık lisansa bağlı

Kuralı, Ticaret Bakanlığı’na bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS) "geçici nihai kural" olarak yayımladı. Bu tür düzenleme, yorum süreci beklenmeden uygulanabiliyor. CNBC ve NBC News’e göre Nvidia ya da AMD gibi ABD’li şirketlerin gelişmiş yapay zekâ çiplerini bu beş ülkedeki müşterilere satması ya da bu ülkeler içinde el değiştirmesi artık özel izin gerektiriyor.

Al Jazeera’nın aktardığına göre BIS bu ülkeleri, çiplerin başka yerlere aktarılması bakımından "kabul edilemez risk" taşıyan yerler olarak tanımladı. CNBC’ye göre bakanlık, Dışişleri Bakanı ya da Ulusal Güvenlik Danışmanı ile istişare ederek listeye yeni ülke ekleyebilecek.

Kural yalnız yeni satışlarla sınırlı değil. NBC News’e göre Çin, Rusya, Küba gibi kısıtlı ülkelerde merkezi bulunan şirketlere "önemli hacimde" işlem gücü sağlayan mevcut veri merkezleri de lisans almak zorunda. Kuralı aktaran bazı yayınlar eşiği 12 milyon "TPP" (çiplerin toplam işlem performansını ölçen birim) olarak veriyor ve mevcut işletmelere 90 gün süre tanındığını yazıyor.

Çinli şirketler çiplere uzaktan nasıl ulaşıyordu?

Çinli şirketlerin en gelişmiş Nvidia çiplerini doğrudan satın alması 2022’den beri yasak. Ancak bir şirket, çipleri kendi ülkesine getirmeden başka bir ülkedeki veri merkezinden internet üzerinden kiralayabiliyordu. Bulut hizmetine benzeyen bu yöntem "uzaktan erişim" olarak anılıyor ve şimdiye kadar fiilen serbestti.

Al Jazeera’ya göre bu yolun en çok kullanıldığı yerler Singapur, Malezya ve Tayland oldu. Güneydoğu Asya’da son yıllarda veri merkezi yatırımları hızla büyüdü. NBC News, Malezya ve Tayland’daki kuruluşların milyarlarca dolarlık Nvidia çipi aldığını hatırlatıyor.

ABD Senatörü Maria Cantwell, Ticaret Bakanı Howard Lutnick’e yazdığı mektupta Alibaba ve ByteDance gibi şirketlerin bu tür merkezlerde yapay zekâ modeli eğittiğini öne sürdü. CNBC’ye göre Cantwell, bakanlığı bu açığı kapatmamakla eleştirdi.

Megaspeed soruşturması kuralı nasıl hızlandırdı?

Kuralın zamanlaması, Singapur merkezli veri merkezi şirketi Megaspeed etrafındaki soruşturmayla bağlantılı. CNBC’nin aktardığı New York Times haberine göre ABD makamları, şirket Malezya’ya milyarlarca dolarlık Nvidia ekipmanı getirdikten sonra 2024’te inceleme başlattı. Megaspeed, Güneydoğu Asya’da Alibaba dahil Çinli müşterilere hizmet veren veri merkezleri kurmuştu.

Nvidia’nın kurucusu Jensen Huang, geçen hafta Megaspeed’in eski yöneticisi Alice Huang ile ilişkisine dair iddialar üzerine CEO’luktan istifa etti. İkisi arasında akrabalık yok. Al Jazeera’ya göre adı açıklanmayan ABD’li yetkililer, Alice Huang’ın Çin Devlet Güvenlik Bakanlığı tarafından devşirildiğini iddia etti. Pekin bu iddiaları "tamamen asılsız" diye reddetti; Alice Huang ise kamuoyuna açıklama yapmadı.

Al Jazeera’ya göre Ticaret ve Adalet bakanlıkları 16 Kasım akşamı Megaspeed hakkında cezai soruşturma yürütüldüğünü doğruladı. Hazine Bakanı Scott Bessent de Ticaret Bakanlığı’nın Megaspeed’i ihracat kara listesine almamasını eleştirmişti. Huang’ın 3 Aralık’ta Senato Bankacılık Komitesi’nde ifade vermesi istendi; şirketin yönetimine dair tartışmayı bu haberimizde anlatmıştık.

Satış Wall Street’ten Seul’e yayıldı

Kuralın açıklandığı 16 Kasım’da New York borsalarında teknoloji hisseleri sert düştü. Al Jazeera ve Saxo’nun verilerine göre Nvidia yüzde 4,1, Google’ın çatı şirketi Alphabet yüzde 4,1, Amazon yüzde 3,3 değer kaybetti. S&P 500 yüzde 1,9 geriledi; Nasdaq Bileşik üst üste üçüncü gününü kayıpla kapattı.

Yatay çubuk grafik: 16 Kasım’da Nvidia ve Alphabet yüzde 4,1, Amazon yüzde 3,3, Nasdaq Bileşik yüzde 2,5, S&P 500 yüzde 1,9 düştü; 17 Kasım’da Kospi yüzde 2,6, Nikkei 225 yüzde 1,3, Hang Seng yüzde 0,9 geriledi
Kuralın duyurulduğu 16 Kasım’da ABD’de, ertesi gün Asya’da teknoloji ağırlıklı satış görüldü. Düşüşte kuralın yanı sıra Nvidia bilançosu öncesindeki temkin de etkili oldu. Grafik: İlkeli Haber (Al Jazeera ve Saxo verileriyle)

Satış 17 Kasım’da Asya’ya taşındı. Güney Kore’nin Kospi endeksi yüzde 2,6, Japonya’nın Nikkei 225’i yüzde 1,3 düştü. Saxo’nun değerlendirmesine göre piyasadaki baskıda yeni çip kısıtlamaları kadar Nvidia bilançosu öncesindeki belirsizlik de rol oynadı. Al Jazeera, Nvidia hissesinin son bir ayda yüzde 30’dan fazla değer kaybettiğini aktarıyor.

Nvidia, üçüncü çeyrek sonuçlarını 17 Kasım’da New York borsası kapandıktan sonra, yani Türkiye saatiyle 18 Kasım gece yarısından sonra açıklayacak. Bu, Huang’ın ayrılmasından sonraki ilk bilanço olacak. CNBC’ye göre şirket, işlem gücünün yarısından fazlasını Çinli şirketlere kiralayan müşterilere şimdilik çip satmayacağını bildirdi.

Pekin "ulusal güvenlik kavramı aşırı genişletiliyor" diyor

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun, 17 Kasım’daki basın toplantısında ABD’nin ulusal güvenlik kavramını sürekli genişlettiğini ve ihracat kontrollerini kötüye kullandığını söyledi. NBC News’e göre Guo, adımın iki ülke arasındaki uzlaşıya aykırı olduğunu ve küresel tedarik zincirlerini bozduğunu belirtti. Fox News’e göre Guo, Çin’in çıkarlarını korumak için "gerekli önlemleri" alacağını da ekledi; somut bir karşı adım açıklanmadı.

Kural, ABD Başkanı Donald Trump’ın Asya turu sırasında geldi. Trump 17 Kasım'da ASEAN zirvesi için Filipinler'in başkenti Manila'ya ulaştı. Ardından Çin'in Şenzen kentindeki APEC zirvesine geçecek; perşembe günü orada Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile ilk üçlü zirveyi yapması planlanıyor.

Singapur hükümeti ortak açıklamasında kuralın ayrıntılarını incelediğini, şirketlerle ve ABD makamlarıyla görüştüğünü duyurdu. Al Jazeera’ya göre Singapur, ülkesinin başka devletlerin yasalarını delmek için kullanılmasına göz yummadığını da vurguladı. ABD’de ise Temsilciler Meclisi Çin Komitesi Başkanı John Moolenaar kuralı desteklerken, Dış İlişkiler Konseyi’nden Chris McGuire düzenlemeyi "önemli bir adım" olarak niteledi ama ABD içindeki faaliyetlere dair boşlukların sürdüğünü söyledi.

Kaynaklar: AP, Al Jazeera, CNBC, NBC News, New York Times, Saxo

Paylaş: WhatsApp X Facebook