Starship yörüngeye çıktı, gemi bu gece kuleye dönecek

SpaceX'in Starship roketi 15. test uçuşunda TSİ 14 Kasım 01.47'de kalktı; Super Heavy itici kuleye yakalanamadı, Meksika Körfezi'ne indi ve alev aldı. Gemi programda ikinci kez yörüngeye çıkıp 26 Starlink uydusunu bıraktı. Her şey yolunda giderse gemi TSİ 15 Kasım 00.20 civarında kuleye yakalanmaya çalışılacak.

SpaceX'in dev roketi Starship, 15. test uçuşunda Teksas'taki Starbase tesisinden 13 Kasım'ı 14 Kasım'a bağlayan gece, Türkiye saatiyle 01.47'de (ABD doğu saatiyle 13 Kasım 17.47) kalktı. Uçuşun bir yarısı planlandığı gibi gitmedi: Super Heavy itici kuleye yakalanmak üzere geri dönerken deneme iptal edildi, roket Meksika Körfezi'ne yönlendirildi ve suya inerken alev aldı. Diğer yarısı ise sürüyor. Ship 42 adlı gemi yörüngeye oturdu, taşıdığı 26 Starlink uydusunu bıraktı ve yaklaşık 22 buçuk saat sürecek yörünge yolculuğuna devam ediyor. Her şey yolunda giderse gemi, Türkiye saatiyle 15 Kasım Pazar 00.20 civarında fırlatıldığı kulenin kollarına inmeye çalışacak. Bu, bir Starship üst kademesinin ilk kez kurtarılması olur.

Bu yazının hazırlandığı 14 Kasım Cumartesi öğleden sonrası (TSİ) itibarıyla gemi yörüngedeydi; dönüşü ve yakalama denemesi henüz gerçekleşmemişti.

Super Heavy kuleye dönerken yakalama iptal edildi

Kalkış temiz geçti. HotAir'in uçuşu canlı izleyerek aktardığına göre iticinin 33 motorunun hepsi tırmanış boyunca yanık kaldı. Kalkıştan yaklaşık iki buçuk dakika sonra kademeler ayrıldı. Space.com, ayrılmanın ardından iticinin motorlarından birinin söndüğünün görüldüğünü yazdı; HotAir de 33 motordan birinin kapandığını aktardı.

Booster 22 adlı itici, ayrılmadan sonra da bir süre kuleye dönüş için "hazır" görünüyordu. Ancak son aşamada yakalama denemesi iptal edildi ve itici, kalkıştan yaklaşık altı buçuk dakika sonra açık denizde suya indirildi. CNBC, iticinin Körfez'de alev aldığını ve infilak ettiğini, Starlust da suya değmeden hemen önce patladığını yazdı. İptalin nedeni konusunda bilgiler henüz sınırlı. Space.com'un aktardığına göre SpaceX sözcüsü Dan Huot yayında, "İticinin kuleye dönüşü sırasında bu iptale neyin yol açtığını inceleyeceğiz" dedi. Starlust ise Huot'un daha sonra iticinin güdüm, seyrüsefer ve kontrol sisteminde bir sorun saptayıp denemeyi kendiliğinden iptal ettiğini söylediğini aktarıyor. SpaceX'in bu konuda yazılı bir açıklaması, bu yazı hazırlanırken yoktu.

Yakalama başarılı olsaydı bu, SpaceX'in bu yıl uçurmaya başladığı üçüncü nesil (V3) bir iticinin ilk kurtarılması olacaktı. Şirket daha önce ilk nesil üç iticiyi kulede yakalamış, bunların ikisini yeniden uçurmuştu.

Gemi programda ikinci kez yörüngede, 26 uydu bırakıldı

İticiden ayrılan gemi altı motoruyla yükselmeyi sürdürdü. Kalkıştan 26 dakika sonra yaklaşık 20 saniyelik ikinci bir motor ateşlemesiyle yaklaşık 275 kilometre irtifada yörüngeye oturdu. Bu, Uluslararası Uzay İstasyonu'nun yaklaşık 400 kilometrelik yörüngesinden belirgin biçimde alçak. Huot yayında "Kusursuz bir yörüngeye giriş yaptık, Starship tarihinde ikinci kez Dünya çevresinde yörüngede" dedi. Starship ilk kez 28 Eylül'deki 14. uçuşta yörüngeye çıkmıştı.

Ardından geminin ambarından 26 adet Starlink V3 internet uydusu birer birer çıkarıldı. Space.com'a göre bırakma işlemi kalkıştan 35 dakika sonra başladı ve 42 dakika sürdü; HotAir, SpaceX'in son uydu ayrıldıktan sonra 26 uydunun hepsiyle bağlantı kurduğunu duyurduğunu aktarıyor. SpaceX'in görev sayfasındaki bilgiye göre her V3 uydusu ağa 1 terabitlik kapasite ekliyor; 26 uydu, daha küçük Falcon 9 roketiyle yapılan yaklaşık 10 Starlink fırlatışına denk geliyor.

Uydulardan bazıları kamera taşıyordu. İlk uydular ayrıldıktan sonra gemi kendi çevresinde yavaşça döndü ve bu kameralar geminin ısı kalkanını görüntüledi. SpaceX'e göre üç uydu bu amaçla donatıldı; HotAir ise yayında iki kameralı uydunun öne çıkarıldığını yazıyor. Bu görüntüler, geminin atmosfere girişe ve kuleye dönüşe uygun olup olmadığına karar verilirken kullanılan veri kaynaklarından biri.

Gemi üç kontrol noktasının ikisini geçti

SpaceX, geminin karaya dönüşünü riskli bulduğu anda okyanusa indirebilmek için uçuşa üç "erken dönüş" kapısı koydu. İlki, uydular bırakıldıktan kısa süre sonra, Türkiye saatiyle 03.15 civarındaydı; seçilseydi gemi Hawaii açıklarında okyanusa inecekti. Kontrolcüler bu seçeneği kullanmadı. Huot o sırada "Bu artık uçurduğumuz en uzun Starship görevi olacak. 14. uçuşta eve dönmek zorunda kaldığımız noktayı geçeceğiz" dedi. 14. uçuşta yaklaşık 10 saat sürmesi planlanan görev, üç saat sonra güvenlik önlemi olarak erken bitirilmişti.

İkinci kapı, kalkıştan yaklaşık 7 saat 15 dakika sonra, Türkiye saatiyle sabah 09.00 civarında açıldı; bu kez seçilseydi gemi Şili açıklarına inecekti. Starlust'ın aktardığına göre Huot, gemideki tüm sistemlerin normal çalıştığını ve ısı kalkanı karolarının atmosfere giriş için iyi göründüğünü söyledi; gemi bu noktayı da geçti.

Son karar, kalkıştan 20 saat 41 dakika sonra, yani Türkiye saatiyle 14 Kasım 22.30 civarında verilecek. SpaceX'in görev tanımına göre gemi, ancak uçuş ekibi atmosfere giriş manevraları, son iniş yanması ve kuleye yaklaşma için kritik sistemlerin sağlıklı olduğundan emin olursa fırlatma alanına dönecek. Aksi halde gemi yine Hawaii açıklarında okyanusa indirilecek.

Gemi yakalaması Pazar 00.20 civarında: nereden izlenir?

SpaceX'in görev sayfasındaki çizelgeye göre gemi, kalkıştan 21 saat 36 dakika sonra yaklaşık 10 saniyelik bir yörüngeden çıkış yanması yapacak. Bu, Türkiye saatiyle 23.24 civarına denk geliyor. Atmosfere giriş yaklaşık 35 dakika sonra, 23.58 civarında başlayacak. Kuleye yakalama ise kalkıştan 22 saat 32 dakika sonra planlanıyor; bu da Türkiye saatiyle 15 Kasım Pazar 00.20 civarı demek. Space.com, kalkış pencerenin ilk dakikasında, yani 01.45'te olsaydı inişin 00.17'de olacağını hesaplamıştı; kalkış iki dakika geç olduğu için saat de aynı ölçüde kayıyor. Bunlar SpaceX'in "yaklaşık" diye nitelediği planlanan saatler; şirketin dönüş için ayrıca bir yayın saati açıkladığını bu yazı hazırlanırken göremedik.

SpaceX, canlı yayının gemi yakalamasına kadar süreceğini ve Starlink bağlantısı sayesinde yörüngedeki gemiden saatlerce görüntü verilebileceğini duyurmuştu. Dönüş, şirketin görev sayfasından ve X'teki @SpaceX hesabından izlenebilir. Space.com da atmosfere giriş ve yakalama için ayrı bir canlı yayın sayfası açtı. NASASpaceflight'ın uçuş öncesinde aktardığına göre gemi, Meksika'nın kuzeyi ve Güney Teksas üzerinden, yani yerleşim alanlarının üzerinden geçerek dönecek; SpaceX, Meksika Körfezi'ni son anda bir sorun çıkması hâlinde kullanılacak yedek iniş alanı olarak ayırdı.

FAA lisansı kalkıştan birkaç saat önce geldi

Uçuşun takvimi son ana kadar ABD Federal Havacılık İdaresi'ne (FAA) bağlıydı. Space.com ve CNBC'ye göre FAA, 15. uçuş için gereken izni 13 Kasım öğleden sonra verdi. Birkaç saat sonra FAA, hava trafik kontrol merkezlerini etkileyen bir iletişim sorunu nedeniyle ABD genelinde nadir görülen bir uçuş durdurma kararı aldı. Bir FAA sözcüsü CNBC'ye, bu kararın SpaceX'in lisansını etkilemediğini söyledi.

SpaceX gemiyi kuleye döndürme planını sürdürüyor. Ancak lisansın gemi dönüşüne ilişkin ayrıntılarını içeren bir belge, bu yazı hazırlanırken FAA'nın Starship sayfasında yayımlanmamıştı; sayfa en son 10 Kasım'da güncellenmişti. FAA, geminin fırlatma alanına dönüş rotalarını kapsayan çevresel değerlendirmeyi daha önce tamamlamıştı.

Üç itici yakalandı, gemi hiç yakalanmadı

SpaceX, Super Heavy iticiyi bugüne kadar üç kez kulede yakaladı: Ekim 2024'teki 5. uçuşta, Ocak 2025'teki 7. uçuşta ve Mart 2025'teki 8. uçuşta. Bir Starship gemisi ise hiç yakalanmadı. Yeni nesil araçlarla yapılan uçuşlarda tablo şöyle:

Uçuş	Tarih	İtici	Gemi
12. uçuş	22 Mayıs 2026	Geri dönüş yanmasında sorun yaşadı, iniş sırasında kaybedildi	Bir motorunu kaybetti, yine de Hint Okyanusu'na indi
13. uçuş	24 Temmuz 2026	Körfez'e çarptı	İlk Starlink V3 uydularını bıraktı, Hint Okyanusu'na sağlam indi
14. uçuş	28 Eylül 2026	İki motor kaybına rağmen Körfez'e kontrollü indi	İlk kez yörüngeye çıktı, 26 Starlink V3 bıraktı; yaklaşık 10 saatlik plan yerine üç saat sonra Pasifik'e indirildi
15. uçuş	13-14 Kasım 2026	Kuleye yakalama iptal edildi, Körfez'e indi ve alev aldı	Yörüngede; kuleye dönüş 15 Kasım 00.20 civarında planlanıyor

Gemiyi yakalamak iticiden çok daha zor. Super Heavy, kalkıştan birkaç dakika sonra ve görece düşük hızla geri dönüyor. Gemi ise saatte yaklaşık 26 bin kilometreyi aşan yörünge hızından, atmosfere girişin yoğun ısısına dayanarak yavaşlamak ve ardından dev bir kulenin kolları arasına isabet etmek zorunda. Bugüne kadar hiçbir Starship gemisi fırlatıldığı yere geri dönmedi.

Başarılı bir yakalama, Starship'i tamamen yeniden kullanılabilir bir rokete dönüştürme hedefinde önemli bir eşik olacak. Bu hedef, SpaceX'in kâr kaynağı Starlink'i büyütme planları için de NASA'nın Ay programı Artemis için de belirleyici. NASA Yöneticisi Jared Isaacman, Starlust'ın aktardığına göre uçuş sonrası SpaceX'i kutladı ve Artemis III'te yörüngedeki Starlink kapasitesinden yararlanmayı beklediklerini söyledi. CNBC'nin aktardığı William Blair analistleri ise iticinin yakalanamamasının SpaceX için en fazla birkaç aylık bir gecikme anlamına geldiğini, şirketin bu alanda rakiplerinin "muhtemelen tam on yıl önünde" olduğunu yazdı.

Kapak fotoğrafı: Starship'in 13 Ekim 2025'teki 11. uçuşta Starbase'den kalkışı. Fotoğraf: Shujianyang / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Kaynaklar: SpaceX, FAA, CNBC, Space.com, Starlust, HotAir, NASASpaceflight