Trump, Şi ve Putin Shenzhen'de ilk kez üçlü görüşecek

Beyaz Saray, Trump'ın 18-19 Kasım'daki APEC zirvesi sırasında Shenzhen'de Şi Cinping ve Vladimir Putin ile ilk kez üçlü görüşeceğini açıkladı. Ana gündem nükleer silahların azaltılması; ABD'li yetkililer anlaşma beklemediklerini, bunun bir 'ilk konuşma' olduğunu söyledi. İran konuşulacak, Ukrayna gündemde olmayacak.

ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, gelecek hafta Çin'in Shenzhen kentinde ilk kez üçlü bir görüşme yapacak. Beyaz Saray 13 Kasım'da yaptığı açıklamada, görüşmenin 18-19 Kasım'daki Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesinin marjında gerçekleşeceğini ve Trump'ın Çin ziyaretini kapatacağını duyurdu. Masadaki ana başlık nükleer silahların azaltılması.

Beyaz Saray Sözcü Yardımcısı Olivia Wales, gazetecilerle yaptığı telefon toplantısında Trump'ın dünyadaki nükleer silahların azaltılmasını konuşacağını, Başkan'ın nükleer silahların yayılmasını "çok tehlikeli" bulduğunu söyledi. Üç ülkenin liderleri bugüne kadar ayrı ayrı ikili görüşmeler yaptı, ancak resmî bir üçlü masaya hiç oturmadı.

Washington anlaşma değil, "ilk konuşma" bekliyor

Adı açıklanmayan kıdemli bir ABD yetkilisi, görüşmeden bir anlaşma çıkmasının beklenmediğini vurguladı. Yetkili görüşmeyi "giriş noktası, ilk konuşma, en azından liderler düzeyinde" diye tanımladı. NBC News ve The Jerusalem Post'un aktardığına göre aynı yetkili, nükleer cephaneliği dünyada en hızlı büyüyen ülkenin Çin olduğunu, Pekin'in yeterli şeffaflık göstermediğini ve nükleer konularda "yetişkin masasına" oturması gerektiğini söyledi.

Trump'ın üçlü görüşmede İran'daki savaşı da gündeme getirmesi bekleniyor. Ukrayna ise gündemde olmayacak. ABD'li yetkililere göre Ukrayna, Washington ile Moskova arasında yürüyen ayrı bir süreç ve Çin bu sürecin tarafı olmadığı için konuyu üçlü masaya taşımak "uygun" görülmüyor. Yetkililer İran konusunda nasıl bir öneri getirileceğine dair ayrıntı vermedi.

Manila'dan Shenzhen'e dört günlük program

ABD'li yetkililerin Anadolu Ajansı, ABC News ve The Jerusalem Post'a aktardığı programa göre Trump, 16 Kasım Pazartesi Washington'dan Filipinler'in başkenti Manila'ya hareket edecek. Manila'da ABD, Japonya, Hindistan ve Avustralya'dan oluşan Dörtlü Güvenlik Diyaloğu (Quad) liderler toplantısına ve ABD-ASEAN Özel Zirvesi'ne katılacak; Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr. ile ikili görüşme yapacak ve Tayland ile bir ticaret anlaşması imzalaması bekleniyor.

Trump çarşamba günü Shenzhen'e geçecek. 19 Kasım Perşembe sabahı APEC liderleriyle çok taraflı oturuma katılacak, öğleden sonra Şi Cinping ile ikili görüşme ve çalışma öğle yemeği yapacak. Ziyaretin son etkinliği ise üçlü görüşme olacak. Beyaz Saray üçlü görüşmenin kesin saatini açıklamadı. Shenzhen saati Türkiye saatinin 5 saat ilerisinde; yani Perşembe öğleden sonraki görüşmeler TSİ ile sabah saatlerine denk geliyor (bu bizim hesabımız).

Şi ile yemekte gümrük vergisi değil, uygulama konuşulacak

Yetkililer Trump-Şi buluşmasını, iki ülke arasındaki mevcut ticaret anlaşması için bir "uygulama kontrolü" olarak tanımladı ve gümrük vergilerinde bir değişiklik duyurulmasının beklenmediğini söyledi. Washington'un nadir toprak elementi teslimatlarının hızından memnun olmadığı da açıkça dile getirildi. Kıdemli yetkili, bu elementleri "istediğimiz hızda ve düzeyde almıyoruz" dedi. Bu nedenle Busan'da varılan mutabakatın altı ay yerine yalnızca iki ay uzatıldığı belirtildi. Yetkili, ihracat kontrollerinin Çin'le pazarlık konusu olmadığını da ekledi.

Tesla ve SpaceX'in CEO'su Elon Musk, ziyaretin Çin ayağının bazı bölümlerinde Trump'a eşlik edecek. NBC News'e göre Musk resmî heyetteki tek iş insanı; ancak ne Şi ile ikili görüşmeye ne de üçlü görüşmeye katılacak. Yetkililer Musk'ın katılım gerekçesini ayrıntılandırmadı.

Moskova ikili görüşme diyor, Washington takvimde görmüyor

Bu yazının hazırlandığı 14 Kasım öğle saatleri itibarıyla ne Kremlin ne de Pekin, Beyaz Saray'ın duyurusuna doğrudan yanıt veren resmî bir teyit yayımlamıştı. Ancak iki başkentin önceki açıklamaları görüşmeye zemin hazırlıyor.

Kremlin'in dış politika danışmanı Yuri Uşakov, Beyaz Saray duyurusundan bir gün önce, 12 Kasım'da TASS'a yaptığı açıklamada üçlü format için umutlu konuştu: "Bu formattaki ilk görüşmenin tüm küresel durum üzerinde olumlu bir etkisi olmasını umuyoruz." Uşakov aynı açıklamada Putin ile Trump'ın Ukrayna'daki çözüm sürecini Shenzhen'de "planlanan görüşmede" konuşmaya devam edeceğini söyledi. Washington ise farklı bir tablo çiziyor: ABD'li yetkililere göre takvimde Trump ile Putin arasında ayrı bir ikili görüşme bulunmuyor; iki lider yalnızca ortak etkinliklerde ve üçlü masada bir araya gelecek. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov da daha önce görüşmenin 1945 Yalta Konferansı'na benzetilmesini reddetmiş, Shenzhen'de varılacak uzlaşıların başka ülkelere dayatılamayacağını söylemişti.

Pekin cephesinde son resmî açıklama 4 Kasım'dan. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, Al Jazeera'nın aktardığına göre, Çin'in "üç devlet başkanı arasında bir görüşme konusunda ilgili taraflarla iletişim halinde" olduğunu söylemiş ancak ayrıntı vermemişti. Çin Dışişleri Bakanlığı ekim ayında da Çin'den bu aşamada üçlü nükleer silahsızlanma müzakerelerine katılmasını istemenin "ne adil, ne makul ne de gerçekçi" olduğunu açıklamıştı.

New START'tan sonra ilk kez sınırsız iki cephanelik

Görüşmenin gündemini belirleyen gelişme, ABD ile Rusya arasındaki son nükleer silah kontrol anlaşması New START'ın Şubat 2026'da sona ermesi oldu. 2010'da imzalanan anlaşma, iki ülkenin konuşlu stratejik başlık ve fırlatıcı sayısına üst sınır getiriyordu. Anlaşmanın bitmesiyle dünyanın en büyük iki nükleer cephaneliği yarım asrı aşkın bir süre sonra ilk kez herhangi bir sınırlamaya tabi olmadan kaldı. Kyiv Independent'ın aktardığına göre Moskova anlaşmayı bir yıl uzatmayı önerdi; Trump yönetimi bunu kabul etmeyerek Çin'i de kapsayan "yeni ve modernize" bir anlaşma istedi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da Çin'in hızla büyüyen stoku nedeniyle 21. yüzyılda Çin olmadan silah kontrolünün mümkün olmadığını savundu.

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü'nün (SIPRI) Haziran 2026'da yayımlanan yıllığı, rakamlar arasındaki uçurumu gösteriyor. SIPRI'nin Ocak 2026 tahminine göre Rusya'nın toplam envanteri yaklaşık 5.420, ABD'ninki 5.042 başlık. Bunların bir kısmı emekliye ayrılmış ve sökülmeyi bekleyen başlıklar; kullanıma hazır askerî stok Rusya'da 4.400, ABD'de 3.700. Çin'in envanteri ise yaklaşık 620 başlık; bir yıl önceki tahmin 600'dü. SIPRI, Çin'in konuşlu başlık sayısını 24'ten 34'e yükseltti. Başka bir deyişle, Çin'in tüm cephaneliği ABD ve Rusya'nın yalnızca füze ve üslerde konuşlu tuttuğu yaklaşık 3.570 başlığın beşte birinden az (bu bizim hesabımız). Pentagon da Çin'in 600'ü aşkın başlığa sahip olduğunu tahmin ediyor.

SIPRI, New START'ın yerine yeni bir anlaşma yapılmadan sona ermesinin ABD ve Rusya'nın stratejik konuşlanmalarına ilişkin resmî verileri de kamuoyunun gündeminden çıkardığını not ediyor. Dünya genelinde toplam başlık sayısı, ABD ve Rusya'nın emekli başlıkları sökmesi sayesinde hafifçe düşse de SIPRI'ye göre askerî stoklar yeniden artışa geçmiş durumda: Ocak 2026'da yaklaşık 9.745 başlık, bir yıl öncesine göre 130 kadar fazla.

Üç liderin ikili geçmişi uzun, üçlü geçmişi yok

NBC News'in derlemesine göre Trump ile Putin bugüne kadar yedi kez görüştü; son yüz yüze buluşmaları Ağustos 2025'teki Alaska zirvesiydi. Trump ile Şi, Şi'nin eylül ayındaki Washington devlet ziyareti dahil sekiz kez yüz yüze görüştü. Şi ile Putin ise 2013'ten bu yana 40'ı aşkın kez bir araya geldi. Analistlere göre ilk üçlü görüşme Pekin için Çin'in artan ağırlığını, Moskova için ise Rusya'nın iki büyük güçle eşit düzeyde durduğunu gösterme fırsatı. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sibiga ise böyle bir görüşmenin yalnızca Putin'i savaşı sürdürmeye cesaretlendireceğini savundu.

APEC zirvesi 21 ekonominin liderlerini Shenzhen'de bir araya getirecek. Üçlü görüşmenin kesin saati ve formatı, bu yazının hazırlandığı saatte henüz açıklanmamıştı.

Kaynaklar: Anadolu Ajansı, NBC News, ABC News, The Jerusalem Post, TASS, Al Jazeera, Kyiv Independent, SIPRI