BM mahkemesi Myanmar'ı soykırımdan sorumlu tuttu
Birleşmiş Milletler'in en üst yargı organı Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar'ın 2017'de Arakan (Rakhine) eyaletinde Arakanlı Müslümanlara (Rohingya) karşı soykırım yaptığına hükmetti. Lahey'de 19 Kasım'da açıklanan karar 15 yargıçtan 9'unun oyuyla çıktı, 6 yargıç karşı oy kullandı. Al Jazeera ve AP'ye göre Divan ilk kez bir devleti soykırımdan doğrudan sorumlu buldu. Karar kesin, itiraz yolu yok.
Davayı 2019'da Batı Afrika ülkesi Gambiya, İslam İşbirliği Teşkilatı'nın (İİT) desteğiyle açmıştı. UAD devletler arasındaki uyuşmazlıklara bakar, kişileri yargılamaz. Bu yüzden kararda tek tek askerler ya da komutanlar değil, Myanmar devleti sorumlu tutuldu.
Divan "soykırım kastı" sonucuna nasıl vardı?
Kararı okuyan UAD Başkanı Yuji Iwasawa, kanıtların yaklaşık 10 bin Arakanlı Müslümanın öldürüldüğünü gösterdiğini söyledi. RFA'nın aktardığına göre Divan, güvenlik güçlerinin binlerce sivili öldürdüğünü, yaygın cinsel şiddet uyguladığını, çocuklara ağır şiddet gösterdiğini ve kaçanlara da saldırdığını tespit etti.
Al Jazeera'ya göre yargıçlar köylerin yakılıp yerine başka toplulukların yerleştirildiğini, yetkililerin nefret söylemi yaydığını da kayda geçirdi. Divan, bu eylemlerden çıkarılabilecek tek makul sonucun grubun önemli bir bölümünü yok etme niyeti olduğunu belirtti. AP'ye göre Myanmar'ın operasyonun meşru bir isyanla mücadele olduğu savunması kabul görmedi. Kararın okunması yaklaşık üç saat sürdü.
Myanmar hangi yükümlülükleri çiğnedi?
Divan, Myanmar'ın 1948 Soykırım Sözleşmesi'ni birden fazla açıdan ihlal ettiğine karar verdi:
- Soykırım yapmak: Devletin kendi güvenlik güçlerinin eylemleri nedeniyle.
- Soykırımı önlememek: Iwasawa'ya göre ordu, silahlı siviller ve müttefik milisler operasyona katıldığında riski biliyordu.
- Delilleri koruma emrine uymamak: Divan'ın Ocak 2020'de verdiği geçici tedbir kararı da çiğnendi.
Gambiya'nın bir iddiası ise kabul edilmedi. National Herald'ın haberine göre Divan, Myanmar'ın soykırıma doğrudan ve alenen kışkırttığı sonucuna varmadı.

Tazminat tutarı iki yıl sonra netleşecek
Divan Myanmar'a ihlalleri durdurmasını, sorumluları soruşturup yargılamasını ve tekrarlanmayacağına dair güvence vermesini emretti. Arakanlı Müslümanların güvenli, gönüllü ve onurlu biçimde evlerine dönebilmesi de istenenler arasında.
Al Jazeera'ya göre telafi kapsamında el konulan ortak mülklerin iadesi ya da yerine konması, kayıpların aranması ve düzgün defnedilmeleri, mağdurlara fiziksel ve psikolojik destek de sayıldı. Tazminatın tutarı ve yöntemi bugün belirlenmedi. Myanmar'ın iki yıl içinde, yani Kasım 2028'e kadar bir plan sunması gerekiyor.
Kararı kim uygulatacak?
UAD kararları taraf devletler için bağlayıcıdır, ancak Divan'ın kendi icra gücü yok. AP'nin hatırlattığına göre Divan ancak kararlara uyulmadığını BM Güvenlik Konseyi'ne bildirebilir. Gambiya da konuyu Konsey'e taşıyabilir. Konsey'de ise beş daimi üyenin veto yetkisi var.
Uluslararası Kriz Grubu'ndan Richard Horsey, RFA'ya Arakanlı Müslümanların bu sözü bir mahkemeden duymak için dokuz yıl beklediğini, ama Divan'ın kararı uygulatacak bir aracı olmadığını söyledi. Myanmar'da 2021 darbesinden bu yana ordu yönetimde. 2017 operasyonu sırasında orduya komuta eden Min Aung Hlaing ise bugün cumhurbaşkanı koltuğunda.
Myanmar sessiz, Gambiya ve Arakanlılar memnun
AP ve Al Jazeera'ya göre Myanmar hükümeti ve Lahey'deki heyeti karar sonrası açıklama yapmadı. Bu yazının hazırlandığı 19 Kasım akşamı itibarıyla resmi bir tepki yayımlanmamıştı. Myanmar Dışişleri Bakanlığı Ocak ayındaki duruşmalarda davayı "kusurlu ve dayanaksız" diye nitelemiş, 2017'deki "temizlik operasyonlarının" Arakan Rohingya Kurtuluş Ordusu'nun (ARSA) karakol saldırılarına yanıt olduğunu savunmuştu.
Gambiya Adalet Bakanı Dawda Jallow, AP'ye göre mahkeme önünde zaferin Arakanlı Müslümanlara ait olduğunu söyledi. Gambiya'nın baş avukatı Arsalan Suleman kararı Al Jazeera'ya Arakanlılar için dönüm noktası niteliğinde bir zafer diye tanımladı. Birleşik Rohingya Konseyi Başkanı Syed Ullah ise PTI'ya kararın soykırım mağduru olduklarını kanıtladığını söyledi.
AP'ye göre BM Genel Sekreteri Antonio Guterres kararı uluslararası adaletin bir göstergesi olarak değerlendirdi. İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband, Myanmar'ın Londra'daki askeri ataşesinin sınır dışı edileceğini ve Güvenlik Konseyi'nin acil toplanması için çağrı yapacaklarını açıkladı.
Bangladeş'te 1,2 milyon kişi dönüşü bekliyor
Al Jazeera'ya göre 2017 öncesinde Myanmar'da yaklaşık 1,4 milyon Arakanlı Müslüman yaşıyordu. Ağustos 2017'de başlayan operasyonla kaynağa göre 730 bin ile 750 bin arasında kişi Bangladeş'e kaçtı. Bugün Bangladeş'in Cox's Bazar bölgesindeki kamplarda yaklaşık 1,2 milyon kişi yaşıyor. Yardım kesintileri nedeniyle gıda tayınları azaltıldı. Myanmar'da kalan yaklaşık 520 bin kişi ağır kısıtlamalar altında.
Bangladeş Dışişleri Devlet Bakanı Shama Obaed Islam, National Herald'ın aktardığına göre günü "tarihi" diye niteledi ve geri dönüş için hem Myanmar yönetimine hem de Arakan Ordusu'na baskı yapılması çağrısında bulundu.
Kişisel sorumluluk ayrı bir mahkemede ele alınıyor. Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Savcılığı, Kasım 2024'te Min Aung Hlaing için insanlığa karşı suçlar gerekçesiyle tutuklama emri talep etmişti. Bu yazının hazırlandığı 19 Kasım itibarıyla UCM yargıçlarının bu talep hakkında açıklanmış bir kararı bulunmuyor.
Kaynaklar: AP, Al Jazeera, RFA, National Herald, PTI
Kırım Köprüsü dört günde üçüncü kez vuruldu
Kırım Köprüsü'nün karayolu kemeri Kerç Boğazı'na çöktü
Avrupa'yı sarsan 8 bin sahte bomba ihbarı
ABD hava trafiğini tek bir yönlendirici mi durdurdu?
Kanarya Adaları'na hafta sonu 3 bini aşkın göçmen ulaştı
Kartellerin "babası" Félix Gallardo öldü
Kongo'daki Ebola Salgını Ülke Tarihinin En Büyüğü Oldu
Ukrayna'nın İHA saldırıları Rusya'nın rafineri kapasitesinin yüzde 30'unu durdurdu
Manchester United 40 Yılın En Kötü Başlangıcında: Carrick'in Geleceği Bu Hafta Belli Olacak
Alman Ordusu Online Mağaza Açıyor: Vitrinde Tüfekli Oyuncak Ördek Var
İngiliz komedyen Russell Brand'e tecavüz ve cinsel saldırıdan 10,5 yıl hapis
Brent petrol 90 doların altına indi: son ayların en düşük seviyesi
Mercedes 2021'den Bu Yana İlk Kez Takımlar Şampiyonu: Brezilya'da Yağmurlu Yarışı Norris Kazandı
Çin'in Ticaret Fazlası 10 Ayda 1 Trilyon Doları Aştı
Novaya Gazeta 33 yıl sonra kapandı
Charles Fırtınası Kapıda: İspanya ve Portekiz'de Kırmızı Alarm