DOLAR 50,42 %0,06
EURO 55,46 %0,02
ALTIN 6.262 %0,35
GÜMÜŞ 77,22 %1,43
BIST 100 11.748 %0,79
PETROL $93,03 %0,64
BITCOIN $64.827 %0,41

ABD hava trafiğini tek bir yönlendirici mi durdurdu?

Gündem Elif Arslan
ABD hava trafiğini tek bir yönlendirici mi durdurdu?
FAA'nın 13 Kasım'daki ülke çapında uçuş durdurma kararı hafta sonu binlerce uçuşu iptal ettirdi; yetkililer arızayı bir yükleniciye ait yönlendiriciye bağlıyor. Aynı günlerde Chase ve United'da yaşanan kesintilerin FAA arızasıyla bağı olmadığı açıklandı.

ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), 13 Kasım cuma günü ülkedeki tüm kalkışları dört saati aşkın süre durdurdu. Karar, hafta sonu boyunca on binlerce uçuşu iptal ettirdi ya da geciktirdi. Yetkililer arızayı bir bakım yüklenicisinin değiştirdiği yönlendiriciye (router) bağlıyor, ancak 17 Kasım itibarıyla kesin neden açıklanmadı.

Aynı günlerde Miami'de iki uçak pistte birbirine sürtündü, JPMorgan Chase bankası ve United Airlines da sistem aksaması yaşadı. Yetkililere göre bu üç olayın FAA arızasıyla bilinen bir bağı yok.

Kararın ilk anlarını daha önce aktarmıştık.

Arkansas'taki yönlendirici 17 merkezi nasıl sarstı?

Durdurma kararı cuma günü TSİ 23.54'te verildi, hava sahası cumartesi sabahı 04.15'te yeniden açıldı. CBS News'e göre o sırada havada bulunan yaklaşık 3.500 uçak güvenle indi.

Ulaştırma Bakanı Sean Duffy'nin anlattığına göre, FAA'nın telekom ağını işleten L3Harris şirketi Arkansas'ın El Dorado kentindeki bir istasyonda bakır kabloları fiber optikle değiştiriyordu. Yeni takılan yönlendirici ağdaki diğer cihazlara her dört-beş saniyede bin kadar bağlantı isteği gönderdi. Reuters'a göre bu yük, FAA'nın 22 hat (en route) kontrol merkezinden 17'sinde iletişimi dengesiz hale getirdi. Hat merkezleri, uçakları havalimanları arasındaki yolculuk boyunca yöneten birimler.

FAA, merkezlerin tamamen kararmadığını ama verilerin güvenilmez hale geldiğini söyledi. Hava trafik kontrolörleri sendikası NATCA'nın başkanı Nick Daniels ise bazı uçaklarla iletişimin koptuğunu belirtti. Duffy, ABC News'e sorunun ancak 69 yönlendiricinin veri yayını kapatılınca durduğunu anlattı.

Kusurun kimde olduğu belli değil. Duffy'ye göre ihtimaller kullanıcı hatası, kurulum hatası ya da bozuk cihaz. Arkansas ve Teksas'tan sökülen iki cihaz, L3Harris'in Florida'daki laboratuvarında FAA gözetiminde inceleniyor. Cihazın üreticisi Juniper'ın sahibi Hewlett Packard Enterprise ise yönlendiricinin "kurulumcunun yapılandırdığı gibi çalıştığını" açıkladı. Yetkililer siber saldırı belirtisi olmadığını söylüyor.

13-17 Kasım arasında ABD'de yaşanan aksamaların zaman çizelgesi: FAA'nın uçuş durdurma kararı, hava sahasının açılması, Miami'deki çarpışma, JPMorgan Chase ve United Airlines kesintileri
13-17 Kasım arasındaki aksamalar, Türkiye saatiyle. Grafik: İlkeli Haber (FAA, Reuters ve ABD basını verileriyle)

Durdurma kararı kaç uçuşu iptal ettirdi?

Rakamlar kaynağa göre değişiyor. FAA Başkanı Bryan Bedford, cuma günü planlanan yaklaşık 50 bin uçuşun 12 bin kadarının tamamlanamadığını, bunların 3 bininin özel uçuş olduğunu söyledi. Uçuş takip sitesi FlightAware cuma için 9.159, cumartesi için yaklaşık 6.700, pazar için 2.300 civarında iptal saydı.

Flighty uygulamasına göre cuma-pazar toplamı 17 bini aştı. Şirket bunu teknik kaynaklı en büyük uçuş aksaması olarak niteledi. NPR, olayı 11 Eylül 2001 saldırılarından bu yana ABD hava trafiğindeki en ağır aksamalardan biri diye tanımladı. 11 Eylül'den sonraki ilk ülke çapında durdurma Ocak 2023'teydi ve 90 dakika sürmüştü.

13-16 Kasım arasında ABD'de günlük iptal edilen uçuş sayılarını gösteren sütun grafik: cuma 9.159, cumartesi yaklaşık 6.700, pazar yaklaşık 2.300, pazartesi yaklaşık 350
İptaller pazartesiye kadar hızla azaldı. Grafik: İlkeli Haber (FlightAware verileriyle)

Pazartesi günü iptaller birkaç yüze indi; CBS News'e göre büyük havayollarının çoğunda tarifeler normale döndü. Duffy, bakır hatların tamamı 2028 sonunda değiştirilene kadar yeni aksamaların görülebileceğini söyledi.

Duffy'nin 50 milyar dolarlık talebi neden tartışılıyor?

Duffy, FAA'nın telekom ağının "çok eski" olduğunu ve baştan kurulması gerektiğini savundu. Reuters'a göre değişen yönlendiriciler 25 yaşında ve 2006'da yenilenmeleri gerekiyordu; FAA eski bakır sistemin bakımına yılda 1 milyar dolar harcıyor. Duffy yüklenicilerin "paramızı alıp kötü hizmet verdiğini" söyledi, mevcut durumu da önceki yönetimlerden devraldığını belirtti. Başkan Donald Trump ise Biden yönetimini suçladı.

Bakan, Kongre'den hava trafik sistemi ve havalimanları için 50 milyar dolar ek kaynak istiyor. Kongre geçen yıl modernizasyon için 12,5 milyar dolar ayırmıştı. Demokrat temsilciler Rick Larsen ve André Carson'a göre bu paranın 4,3 milyar doları bağlandı, yalnız 1 milyar doları harcandı. Duffy ise bu paranın telekom altyapısına kullanılamadığını söylüyor. Cumhuriyetçi Senato çoğunluk lideri John Thune da yeni rakamı sorguladı.

Chase, United ve Miami olayları FAA arızasına bağlı mı?

Kaynaklar bu olaylar arasında bir bağ kurmuyor:

  • Miami: Cumartesi akşamı (TSİ pazar 05.15) taksi yapan Copa Airlines'a ait bir Boeing 737'nin kanat ucu, UPS'e ait bir 767'nin burnuna çarptı. Yahoo News'in aktardığına göre iki kişi hafif yaralandı. FAA soruşturma açtı; olayın cuma arızasıyla bağlantısına dair bir bilgi yok.
  • JPMorgan Chase: Pazartesi müşteriler hesaplarına erişim ve işlem sorunu bildirdi. Fox Business'ın görüştüğü bir FBI yetkilisine göre neden, o sabah yayımlanan bir yazılım güncellemesiydi. Banka sorunun siber saldırı olmadığını, müşterilerin paralarına erişebildiğini açıkladı.
  • United Airlines: Pazartesi akşamı (TSİ salı gece 01.00 civarı) yaşanan sistem kesintisi kalkışları bir saati aşkın süre durdurdu. Havayolu sorunu çözdüğünü, siber saldırı belirtisi olmadığını ve cuma günkü arızayla ilgisi bulunmadığını duyurdu.

Bu yazının hazırlandığı 17 Kasım itibarıyla FAA arızanın kesin nedenini açıklamadı. Havayolları, 20-30 Kasım arasındaki Şükran Günü döneminde yaklaşık 29 milyon yolcu bekliyor.

Kaynaklar: Reuters, CBS News, ABC News, NPR, Al Jazeera, Yahoo News, Fox Business

Paylaş: WhatsApp X Facebook