DOLAR 50,39 %0,04
EURO 55,52 %0,09
ALTIN 6.260 %0,32
GÜMÜŞ 76,38 %3,54
BIST 100 11.842 %0,01
PETROL $92,31 %3,68
BITCOIN $64.806 %0,22

Frankofoni genel sekreter seçimi bir yıl ertelendi

Politika Burak Yıldırım
Frankofoni genel sekreter seçimi bir yıl ertelendi
Uluslararası Frankofoni Örgütü'nün 20. zirvesinde 16 Kasım'da yapılması planlanan genel sekreter seçimi, Kongo DC ile Ruanda arasındaki gerginlik nedeniyle bir yıl ertelendi. Görev süresi uzatılan Louise Mushikiwabo Kasım 2027'ye kadar makamda kalacak ve yeniden aday olamayacak.

Uluslararası Frankofoni Örgütü (OIF) yeni genel sekreterini seçemedi. Kamboçya'nın başkenti Phnom Penh'te toplanan 20. zirvenin son günü olan 16 Kasım Pazartesi, devlet ve hükümet başkanları saatler süren kapalı görüşmelerin ardından seçimi bir yıl ertelemeye karar verdi. 2018'den bu yana görevde olan Ruandalı Louise Mushikiwabo'nun görev süresi Kasım 2027'ye kadar uzatıldı. France 24'e göre bu, 1997'de kurulan makamın tarihindeki ilk erteleme; Mushikiwabo dahil önceki dört genel sekreterin hepsi uzlaşmayla belirlenmişti.

Uzatılan görevin şartı: Mushikiwabo yeniden aday olmayacak

Le Petit Journal'ın aktardığına göre ne bir aday üzerinde ne de oylamaya gidilmesi konusunda anlaşma sağlanınca dönem başkanı Kamboçya, Mushikiwabo'nun görevini 12 ay uzatmayı önerdi ve öneri kabul edildi. Uzlaşmanın şartları kaynaklarda benzer biçimde aktarılıyor: Mushikiwabo uzatılan sürenin sonunda yeniden aday olamayacak, Ruanda da bir sonraki seçimde aday göstermeyecek. Romanya'nın eski başbakanı Dacian Cioloș, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin (Kongo DC) adayı Juliana Amato Lumumba ve Moritanya'nın eski bakanı Coumba Ba yeniden yarışabilecek; yeni adaylık başvuruları da mümkün olacak.

Mushikiwabo'ya bu bir yıl için bir görev de verildi. Anadolu Ajansı'na göre Kamboçya'nın dönem başkanlığı altında örgütte kurumsal reformlar yürütecek. Le Petit Journal masadaki soruları şöyle sıralıyor: Basit çoğunluk ilkesi değişecek mi, uzlaşmadan oylamaya nasıl geçilecek, seçim hangi durumda ertelenebilecek ve art arda görev süresine sınır getirilecek mi? Zirvenin kapanışında yayımlanan resmî metinler bu değişikliklerin ayrıntısını içermiyor.

Uzlaşma formülü Kigali'nin oylama ısrarına takıldı

Zirve öncesinde haftalarca süren istişarelerde Fransa'nın desteklediği formül, Ruanda, Kongo DC ve Moritanya'nın adaylarını çekmesi ve Cioloș'un uzlaşmayla seçilmesiydi. Kongo DC 14 Kasım'da Cioloș'u desteklediğini açıklamıştı. Anadolu Ajansı ve Le Petit Journal'a göre Kongo DC ve Moritanya genel bir anlaşma olursa adaylarını çekmeye hazırdı, oylamaya gidilirse ise adaylıklarını korumayı düşünüyordu. Ruanda ise Mushikiwabo'nun adaylığını sürdürdü ve oylama istedi.

OIF'in 2022'de güncellenen kuralları önce uzlaşmayı esas alıyor; uzlaşma olmazsa 53 tam üyenin gizli oyuyla, basit çoğunlukla seçime izin veriyor. Bu yol bir genel sekreter seçiminde hiç kullanılmamıştı. Le Petit Journal'ın değerlendirmesine göre birden çok adayla yapılacak bir oylamada üyelerin çoğunluğunun desteğini almayan bir isim de kazanabilirdi; bu da Kongo DC'nin örgütten ayrılması riskini doğuruyordu. Görüşmeler planlanandan saatlerce uzun sürdü ve yerel saatle 12.45'te (TSİ 08.45) başlaması gereken kapanış töreni ertelendi.

1997'den bu yana OIF genel sekreterlerinin görev sürelerini gösteren zaman çizelgesi; Mushikiwabo'nun görevi bir yıl uzatılarak 2027'ye taşınıyor
OIF'in 1997'den bu yana dört genel sekreteri oldu; seçim ilk kez ertelendi. Grafik: İlkeli Haber (OIF, AFP, France 24, Anadolu Ajansı ve Le Petit Journal verileriyle)

Kinshasa ve Paris "uzlaşma" dedi, Mushikiwabo baskıdan söz etti

Kongo DC Dışişleri Bakanı Thérèse Kayikwamba Wagner, France 24'ün aktardığına göre "Frankofoni'nin birliğini korumak için akıllıca bir uzlaşma bulundu" dedi. Hükümet Sözcüsü Patrick Muyaya da Kinshasa'nın sesinin duyulduğunu ve örgütün birliğinin korunduğunu söyledi. Le Petit Journal'a göre Wagner, mevcut kuralların açık ve net olmadığını da dile getirdi.

Élysée'nin açıklamasında Fransa'nın, kararı mümkün kılan üyelerin "sorumluluk anlayışını selamladığı" belirtildi. Mushikiwabo ise adaylığını geri çekmesi için yapılan baskıların "çok sayıda ve güçlü" olduğunu söyledi; adaylığını örgüte hizmet etme isteği ve ilke gereği sürdürdüğünü ifade etti.

Doğu Kongo'daki savaş seçim masasında

Tıkanıklığın arkasında Kongo DC ile Ruanda arasındaki gerginlik var. Kinshasa, Ruanda'yı ülkenin doğusunda savaşan M23 silahlı grubunu desteklemekle suçluyor ve Mushikiwabo yeniden seçilirse örgütten ayrılacağını söylemişti. AP'ye göre ABD ve BM uzmanları da Ruanda'nın M23'ü desteklediğini değerlendiriyor; Ruanda hükümeti bu suçlamaları reddediyor.

Kongo DC'nin ayrılması örgüt için ağır olurdu. OIF verilerine göre ülkede 57,3 milyon Fransızca konuşan var; bu sayıyla Fransa'dan sonra ikinci sırada. Mali, Nijer ve Burkina Faso'nun 2025'te örgütten çekildiğini duyurmasının ardından OIF yeni bir büyük kayıptan kaçınmaya çalışıyordu. Le Petit Journal'ın yorumuna göre ertelemeyle Ruanda makamı geçici olarak elinde tutuyor, Kongo DC ise Mushikiwabo'nun yeni bir dört yıllık döneme başlamayacağı güvencesini alıyor; Kinshasa'nın örgütten çekilme riski de şimdilik ortadan kalkmış görünüyor.

Kamboçya'nın ilk zirvesi

Kamboçya Frankofoni zirvesine ilk kez ev sahipliği yaptı; Güneydoğu Asya'daki önceki zirve, genel sekreterlik makamının da oluşturulduğu 1997 Hanoi zirvesiydi. 15-16 Kasım'daki zirvenin teması "Barışa yeniden yatırım: ortak refah ve kalıcı istikrar için" oldu. Örgütün 90 üyesi var: 53 tam üye, 5 ortak üye ve 32 gözlemci. Oy hakkı yalnız tam üyelerde.

Zirveye katılan Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, görüşmeler sürerken Angkor'daki Batı Mebon tapınağının restorasyon törenine katılmak üzere Siem Reap'e uçtu. Le Petit Journal, uçağın kapısının kapalı oturum bitene kadar açılmadığını aktarıyor; gazete iki olay arasında bağlantı olduğuna dair bir kanıt bulunmadığını da not ediyor.

Bu yazının hazırlandığı 16 Kasım akşamı itibarıyla yeni seçimin tarihi ve yeri açıklanmadı. Mushikiwabo'nun uzatılan görev süresi Kasım 2027'de sona eriyor.

Kapak fotoğrafı: Phnom Penh Kraliyet Sarayı. Hanay / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Kaynaklar: France 24, Anadolu Ajansı, Le Petit Journal, AFP, AP, OIF

Paylaş: WhatsApp X Facebook