Küresel kamu borcu yüzde 100 eşiğinde, IMF'den uyarı
- IMF verisine göre dünya genelinde kamu borcu 2025'te GSYH'nin yüzde 93,9'una çıktı.
- IMF'nin ekim değerlendirmesine göre yüzde 100 eşiği 2030'a kadar aşılacak; bu oran en son İkinci Dünya Savaşı'nın hemen ardından görüldü.
- Orta Doğu savaşının enerji şoku ve yapay zekâ talebi küresel enflasyonu bu yıl yüzde 4,7'ye taşıyor.
- ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi kasım ortasında yüzde 5'in üzerine çıktı.
Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva, Çin'in Şenzen kentinde 19 Kasım Perşembe günü açılan APEC Ekonomik Liderler Toplantısı'nda dünya ekonomisine dair tabloyu iki yüzüyle çizdi. Bir yanda yapay zekâ yatırımlarının sürüklediği beklenenden dirençli bir büyüme, öbür yanda enerji şoku, yükselen faizler ve hükümetlerin hızla büyüyen borç yükü vardı. Tech Times'ın UDN ve Reuters'a dayanan aktarımına göre Georgieva, küresel kamu borcunun yakında dünya gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYH) yüzde 100'üne ulaşacağını, bunun İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana en yüksek seviye olacağını söyledi ve hükümetlere bütçe açıklarını kapatmaya yönelik güvenilir planlar çağrısında bulundu.
Yüzde 100 oranı, kabaca dünyadaki bütün hükümetlerin toplam borcunun, gezegende bir yılda üretilen tüm mal ve hizmetlerin değerine eşit olması anlamına geliyor.
Şenzen'deki konuşmada öne çıkan rakamlar
Atoll Times'ın aktardığına göre Georgieva, küresel büyümenin 2026'da yüzde 3,1 olacağını, APEC ekonomilerinin ise yüzde 3,4 ile bunun üzerinde kalacağını belirtti. Dünya ticaretinin yüzde 4,6 büyüdüğünü, bunda hem yapay zekâ yatırım dalgasının hem de bölgesel ticaret entegrasyonunun payı olduğunu söyledi. Georgieva'ya göre 2026, yapay zekânın küresel büyümeye ilk kez belirgin katkı yaptığı yıl oldu; bu etki özellikle yapay zekâ kaynaklı hızlı büyüme yaşayan yaklaşık on iki ekonomide görüldü.
Madalyonun öbür yüzü enflasyon. Georgieva, Orta Doğu'daki çalkantının yarattığı enerji arzı şoku ile yapay zekâ kaynaklı talep şokunun birleşerek küresel enflasyonu bu yıl yüzde 4,7'ye taşıdığını söyledi. Tech Times'ın aktarımına göre IMF Başkanı, "Bu, birçok ekonomide para politikasının sıkılaştırılmasını gerektiriyor" dedi ve gelişmiş ekonomilerin bir kısmında tahvil faizlerinin son on yılların en yüksek seviyesinde olduğuna dikkat çekti. Yüksek faizin hükümetlerin faiz ödemelerini doğrudan artırdığını, bunun da maliye disiplinini zorladığını vurguladı.
Bu rakamlar IMF'nin ekim ayında yayımladığı Dünya Ekonomik Görünüm (WEO) raporuyla uyumlu. Rapora göre küresel büyüme 2026'da yüzde 3,1, 2027'de yüzde 3,4 olacak. Küresel enflasyonun 2025'teki yüzde 4,1'den bu yıl yüzde 4,7'ye çıkması, 2027'de yeniden yüzde 4,1'e inmesi bekleniyor. Raporda dünya ticaret hacmindeki büyümenin 2025'teki yüzde 5,0'dan 2026'da yüzde 4,6'ya yavaşlayacağı öngörülüyor.
Borç 2020'deki sıçramanın ardından neden yeniden tırmanıyor?
IMF'nin Nisan 2026 Mali İzleme (Fiscal Monitor) raporundaki tabloya göre küresel kamu borcu 2019'da GSYH'nin yüzde 82,1'iydi. Pandemi yılı 2020'de hükümetlerin destek paketleri ve daralan ekonomiler bu oranı tek yılda yüzde 97,4'e fırlattı. Sonraki iki yılda yüksek enflasyonun da etkisiyle oran yüzde 89,2'ye kadar geriledi, ancak 2023'ten itibaren yeniden yükselişe geçti ve 2025'te yüzde 93,9'a ulaştı.

Nisan raporunda yüzde 100 eşiğinin 2029'da aşılacağı hesaplanıyordu. IMF'nin Mali İşler Dairesi Direktörü Rodrigo Valdés ile Era Dabla-Norris'in 14 Ekim'de yayımlanan blog yazısında ise küresel kamu borcunun 2030'a kadar GSYH'nin yüzde 100'ünü aşmasının beklendiği ve bu oranın en son İkinci Dünya Savaşı'nın hemen ardından görüldüğü belirtildi. Valdés'in Bangkok'taki IMF-Dünya Bankası Yıllık Toplantıları'nda yaptığı sunumu aktaran Pattaya Mail ise borcun 2025'te yüzde 94 olduğunu ve 2029'a kadar yüzde 100'e yaklaşacağını yazdı. Yani eşiğin hangi yıl aşılacağı konusunda kaynaklar arasında bir yıllık fark var. Bu yazının hazırlandığı 20 Kasım itibarıyla Ekim 2026 Mali İzleme raporunun yıl yıl borç tablosuna doğrudan erişemedik.
1946 zirvesiyle kıyas ne anlatıyor?
"Savaş sonrasının en yüksek seviyesi" ifadesinin arkasında IMF'nin tarihsel kamu borcu veritabanı var. IMF'nin Finance & Development dergisinde 2011'de yayımlanan "Dünya Borcunun Tarihi" başlıklı çalışmaya göre, gelişmiş ekonomilerin borcu savaşların finansmanı nedeniyle 1946'da GSYH'nin yaklaşık yüzde 150'siyle veritabanındaki en yüksek seviyeye çıkmıştı. Aynı çalışmaya göre en düşük oran, Birinci Dünya Savaşı'nın başladığı 1914'te yüzde 23'tü. Burada dikkat edilmesi gereken nokta şu: 1946 rekoru gelişmiş ekonomiler grubuna ait; bugünkü yüzde 100 hedefi ise gelişmekte olan ülkeleri de kapsayan dünya ortalaması.
Bugünkü borç yükünün dağılımı da eşit değil. IMF'nin Nisan tablosuna göre gelişmiş ekonomilerde ortalama borç 2025'te yüzde 108, gelişmekte olan ve düşük gelirli ekonomilerin oluşturduğu grupta yüzde 73,9 düzeyinde. Fon, artışın büyük kısmının dünyanın en büyük iki ekonomisi ABD ve Çin'den kaynaklandığını vurguluyor.
| Ülke | 2025 (GSYH'ye oran, %) | 2031 tahmini (%) |
|---|---|---|
| Japonya | 206,5 | 192,8 |
| İtalya | 137,1 | 136,1 |
| ABD | 123,9 | 142,1 |
| Fransa | 116,0 | 120,7 |
| Kanada | 113,5 | 103,5 |
| İngiltere | 102,3 | 102,6 |
| Çin | 99,2 | 126,8 |
| Brezilya | 93,3 | 106,5 |
Tablo: IMF Mali İzleme Nisan 2026, Tablo 1.2'de yer alan ülkeler arasından en yüksek borç oranına sahip olanlar. Tablo tüm dünya ülkelerini kapsamıyor.
Japonya oransal olarak en borçlu büyük ekonomi olmayı sürdürse de güçlü nominal büyüme sayesinde borç oranının 2031'e kadar yaklaşık 14 puan düşmesi bekleniyor. ABD'de ise IMF, genel yönetim açığının yüzde 7-8 bandında kalacağını ve faiz ödemelerinin 2031'e doğru GSYH'nin yüzde 5'ine yaklaşacağını öngörüyor. Çin'in borcunun 2025'teki yüzde 99,2'den 2031'de yaklaşık yüzde 127'ye çıkması bekleniyor; IMF bu yukarı revizyonun büyük bölümünün yerel yönetim finansman araçlarına ilişkin yöntem değişikliğinden kaynaklandığını not ediyor.
Faiz faturası bütçeleri nasıl zorluyor?
Borcun büyüklüğü kadar taşıma maliyeti de değişti. IMF'nin Nisan raporuna göre hükümetlerin faiz harcamaları yalnızca dört yılda GSYH'nin yüzde 2'sinden yaklaşık yüzde 3'üne çıktı. Ekim blog yazısına göre G7 ülkelerinin ortalama 10 yıllık tahvil faizi şubat ile eylül arasında 1 puandan fazla yükselerek yaklaşık yirmi yılın zirvesine ulaştı. Hükümetlerin ortalama borçlanma maliyetinin 2021'deki yüzde 2,3'ten 2031'de yüzde 3,7'ye çıkması bekleniyor. ABD'de faiz ödemelerinin pandemi öncesindeki yaklaşık yüzde 2,8'den 2031'de GSYH'nin yüzde 5,7'sine tırmanacağı, düşük gelirli ülkelerde ise faiz ödemelerinin bugün vergi gelirlerinin yüzde 15'inden fazlasını yuttuğu belirtiliyor.
Piyasalar da bu tabloyu yansıtıyor. Trading Economics verilerine göre ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi 13 Kasım'da yüzde 5,16'ya çıkarak ekimden bu yana en yüksek seviyeyi gördü; bu hafta da yüzde 5'in biraz üzerinde seyretti. IMF'nin hesabına göre küresel borç oranını 2026'da sabitlemek için faiz hariç küresel bütçe açığının (birincil açık) yaklaşık yüzde 3,3'ten yüzde 2,6'ya indirilmesi gerekiyor.
Hürmüz'deki kapanma enflasyon ve bütçelere nasıl yansıdı?
IMF'nin Ekim WEO raporu, 27 Şubat 2026'da başlayan Orta Doğu savaşını küresel görünümün ana risklerinden biri olarak ele alıyor. Rapora göre savaştan önce Hürmüz Boğazı'ndan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol geçiyordu; savaş boğazı fiilen kapattı ve dünya tüketiminin yaklaşık yüzde 20'sine denk gelen petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzı mahsur kaldı. IMF uzmanları 2026 için ortalama petrol fiyatını varil başına 96 dolar olarak öngörüyor ve enerji fiyatlarının savaş öncesi seviyelerin üzerinde kalmasını bekliyor.
Enerji şoku bütçelere iki yoldan yükleniyor. Bir yandan yükselen enflasyon merkez bankalarını faiz artırımına itiyor, bu da borçlanma maliyetini büyütüyor. Öbür yandan hükümetler akaryakıt ve elektrik fiyatlarını sınırlamak için sübvansiyonlara başvuruyor; Pattaya Mail'in aktardığına göre Valdés, enerji sübvansiyonları ve fiyat kontrollerinin dünya genelindeki maliyetini küresel GSYH'nin yaklaşık yüzde 0,5'i olarak tahmin etti. Georgieva ise Şenzen'de enerji arz şokunun zamanla sönümlenmesini beklediğini söyledi.
IMF'nin hükümetlere mesajı Bangkok'tan Şenzen'e değişmedi: yüksek borçlu ekonomilerin somut maliye önlemleri ve güvenilir orta vadeli planlarla borçlanma maliyetlerini kontrol altına alması. Fon, borç oranı yükselmeye devam ettiği için bu uyumun ardından ileride benzer büyüklükte bir düzeltmenin daha gerekeceğini belirtiyor.
Kapak fotoğrafı: IMF Başkanı Kristalina Georgieva, 8 Eylül 2026'da Avrupa Komisyonu'ndaki bir görüşmede. Xavier Lejeune, Avrupa Komisyonu / Wikimedia Commons, CC BY 4.0
Kaynaklar: IMF, Tech Times, Atoll Times, Pattaya Mail, Trading Economics
Trump eylülde 265 bin dolara kadar Nvidia aldı
Anthropic borsada ilk işlemde yüzde 34 yükseldi
Nvidia Huang'sız ilk bilançoda beklentiyi aştı
ABD, Çin'in çip kiralama yolunu kapattı
Pizza Hut'ın kurucusu Dan Carney öldü
Nvidia'da Huang dönecek mi?
Latin Grammy 2026'da Yılın Albümü Rosalía'nın LUX'u
Kongo'daki Ebola Salgını Ülke Tarihinin En Büyüğü Oldu
İngiliz komedyen Russell Brand'e tecavüz ve cinsel saldırıdan 10,5 yıl hapis
Alman Ordusu Online Mağaza Açıyor: Vitrinde Tüfekli Oyuncak Ördek Var
Ukrayna'nın İHA saldırıları Rusya'nın rafineri kapasitesinin yüzde 30'unu durdurdu
ABD 26 yıl sonra kızamıktan arınmış statüsünü kaybetti
Manchester United 40 Yılın En Kötü Başlangıcında: Carrick'in Geleceği Bu Hafta Belli Olacak
Brent petrol 90 doların altına indi: son ayların en düşük seviyesi
Mercedes 2021'den Bu Yana İlk Kez Takımlar Şampiyonu: Brezilya'da Yağmurlu Yarışı Norris Kazandı
Çin'in Ticaret Fazlası 10 Ayda 1 Trilyon Doları Aştı