DOLAR 50,42 %0,06
EURO 55,46 %0,02
ALTIN 6.254 %0,23
GÜMÜŞ 76,90 %1,00
BIST 100 11.731 %0,94
PETROL $92,31 %0,14
BITCOIN $64.259 %0,42

Moğolistan Cumhurbaşkanı istifa ediyor

Politika Selin Aksoy
Moğolistan Cumhurbaşkanı istifa ediyor
Moğolistan Cumhurbaşkanı Uhnaagiin Hürelsüh, kendi partisinden bir siyasetçinin onu 2019'daki bir demiryolu ihalesinden 25 milyon dolar almakla suçlamasının ardından istifa edeceğini açıkladı. İddiaları reddeden Hürelsüh'ün istifası meclis onaylarsa yürürlüğe girecek, dört ay içinde seçim yapılacak.

Moğolistan Cumhurbaşkanı Uhnaagiin Hürelsüh, 17 Kasım'da görevi bırakacağını açıkladı. Kararı, iktidardaki Moğol Halk Partisi'nden (MAH) bir siyasetçinin onu 2019'daki bir demiryolu ihalesinden 25 milyon dolar almakla suçlamasının ardından geldi. Hürelsüh iddiaları reddediyor. İstifanın geçerli olması için meclisin onayı gerekiyor.

25 milyon dolarlık iddia parti içinden geldi

Suçlamayı 14 Kasım'da eski Ulanbator Belediye Başkanı Hişgee Nyambaatar yaptı. AP ve AFP'ye göre Nyambaatar, Hürelsüh ile aynı partide ama rakip bir hizipte yer alıyor.

İddia, Hürelsüh'ün başbakan olduğu 2019'a uzanıyor. O yıl Tavan Tolgoi-Gaşuunsuhayt demiryolu sözleşmesi, ülkenin en büyük şirket gruplarından Bodi International'a ihalesiz verildi. Suçlamaya göre Hürelsüh bu süreçte şirketten rüşvet aldı. The Independent'ın aktardığına göre iddia edilen tutar 25 milyon dolar; iddialar şimdilik kanıtlanmış değil.

Bodi International 16 Kasım'da yaptığı açıklamada üst düzey yetkililere nakit rüşvet ödediği iddiasını reddetti ve suçlamaları karalama olarak nitelendirdi. Aynı gün muhalefetteki Demokrat Parti, AFP'ye göre Hürelsüh'ün istifa etmesini, aksi halde mecliste görevden alma süreci başlatılmasını istedi.

Hürelsüh iddiaları reddetti, görevi bırakmayı seçti

Hürelsüh 17 Kasım'daki basın toplantısında, AFP'nin aktardığına göre, "son derece ağır suç iddialarıyla haksız yere suçlandığını ve karalandığını" söyledi. İstifayı "adını temize çıkarmak" için verdiğini belirtti ve kendisini karalayanları yetkili makamlara bildireceğini ekledi.

The Independent'ın aktardığına göre Hürelsüh, gerçeğin ortaya çıkması için görevden çekilmesi gerektiği çağrısına katıldığını, görevini devredip sıradan bir vatandaş olacağını ve soruşturmacılarla iş birliği yapacağını söyledi. Suçlamalarda adı geçen Adalet ve İçişleri Bakan Yardımcısı Dembereltseren Münh-Erdene ile Kabine Sekreterliği Başkanı Battömör Enhbayar da aynı gün istifa edeceklerini duyurdu.

Habere görüş veren Moğolistan Ulusal Üniversitesi'nden öğretim görevlisi Gantulga Münh-Erdene ise istifanın Hürelsüh'e ileride başka bir göreve aday olma yolunu açabilecek siyasi bir hamle olabileceğini değerlendirdi.

Meclis onaylarsa koltuk Spiker Byambatsogt'a geçecek

Hürelsüh'ün açıklaması onu hemen görevden uzaklaştırmıyor. Kararı 126 sandalyeli meclis, Devlet Büyük Hurali verecek. The Independent'a göre meclisin bu hafta içinde toplanması bekleniyor. Bu yazının hazırlandığı 17 Kasım itibarıyla oylama tarihi açıklanmadı.

İstifa kabul edilirse, AFP'nin aktardığına göre yasa gereği meclis başkanı Sandagiin Byambatsogt cumhurbaşkanlığı görevini vekâleten üstlenecek. Dört ay içinde de yeni bir cumhurbaşkanlığı seçimi yapılması gerekiyor.

Hürelsüh, Haziran 2021 seçimini oyların yüzde 67,8'iyle kazanmıştı. 2019 anayasa değişikliğiyle cumhurbaşkanlığı tek dönemlik ve altı yıllık hale getirildi; yani Hürelsüh'ün görevi normalde 2027'de sona erecekti. Cumhurbaşkanı olmadan önce, 2017-2021 arasında başbakanlık yapmış, Ocak 2021'de başbakanlıktan aday olmak için ayrılmıştı.

2021-2026 arasında Moğolistan'da cumhurbaşkanı ve başbakanların görev sürelerini gösteren zaman çizelgesi: Hürelsüh 2021'den beri cumhurbaşkanı; başbakanlıkta Oyun-Erdene, Zandanşatar ve Uçral
Hürelsüh'ün cumhurbaşkanlığı boyunca başbakanlık koltuğu üç kez el değiştirdi; son ikisi 10 ay içinde yaşandı. Grafik: İlkeli Haber (AP ve AFP verileriyle)

Bir buçuk yılda iki başbakan gitti

İstifa, MAH içindeki uzun süreli hizip kavgasının son halkası. Haziran 2025'te yolsuzluk karşıtı gençlik protestolarının ardından Başbakan Luvsannamsrain Oyun-Erdene güven oylamasını kaybedip istifa etti. Yerine Gombojavın Zandanşatar geldi.

Zandanşatar, Ekim 2025'te meclisin onu görevden alma kararını Anayasa Mahkemesi'nin iptal etmesiyle koltuğunu korudu. Ancak parti içi muhalefet ve Demokrat Parti'nin meclis boykotu sürerken 27 Mart 2026'da istifa etti. AP'ye göre o dönem bir bakan hakkında da yolsuzluk iddiaları vardı. 30 Mart'ta parti genel başkanı ve dönemin meclis başkanı Nyam-Osorın Uçral başbakanlığa seçildi.

Kömürü Çin'e taşıyan hat neden bu kadar kritik?

Moğolistan, Rusya ile Çin arasında sıkışmış, denize kıyısı olmayan bir ülke. Yaklaşık 1,56 milyon kilometrekarelik yüzölçümüyle Türkiye'nin iki katı büyüklükte, ama AP'ye göre nüfusu yalnızca 3,4 milyon. 1990'da tek parti komünist yönetiminden çok partili sisteme geçti. Ekonomisi büyük ölçüde Çin'e yapılan maden ihracatına, özellikle kömüre dayanıyor.

Tartışmanın merkezindeki yaklaşık 233 kilometrelik hat, dünyanın en büyük koklaşabilir kömür yataklarından Tavan Tolgoi'yi Çin sınırındaki Gaşuunsuhayt kapısına bağlıyor. Hat Eylül 2022'de açıldı ve kömürün kamyon yerine trenle taşınmasını sağladı. Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) 2023 değerlendirmesine göre sözleşmenin değeri 1,28 milyar dolar; bunun yaklaşık 896 milyon dolarlık kısmı devlet şirketi Erdenes Tavan Tolgoi'nin kömür teslimatlarıyla ödeniyor. IMF, bu anlaşmalarda kömür fiyatının piyasanın altında kaldığını ve sözleşmelerin meclis onayından geçmediğini not etmişti.

Kaynaklar: AP, AFP, The Independent, IMF

Paylaş: WhatsApp X Facebook