Riemann hipotezine aynı gün iki ispat iddiası

Teknoloji Selin Aksoy
Riemann hipotezine aynı gün iki ispat iddiası
167 yıllık Riemann hipotezi için aynı gün biri yapay zekâ destekli, biri tamamen insan eliyle yazılmış iki ispat iddiası ortaya çıktı. Matematikçiler her iki çalışmayı da incelemeye başladı; henüz hiçbiri doğrulanmış değil.
30 SANİYEDE ÖZET
  • Alpöge'nin Claude ile hazırladığı ispat, 175.187 dosyalık Lean kodu olarak yayımlandı; uzun bir makalesi yok.
  • MIT'den Andrew Sutherland kodu bağımsız olarak derledi, ancak tam denetim sürüyor.
  • Masullo'nun taslağı yapay zekâsız; Brian Conrad'a göre büyük revizyon gerekiyor.
  • Clay ödülü için yayından sonra en az iki yıl beklemek ve genel kabul şart.

Levent Alpöge, iddiasını uzun bir makaleyle değil, kişisel internet sitesine koyduğu dört sayfalık bir notla duyurdu. Asıl ispat, 14 parçaya bölünmüş yaklaşık 239 megabaytlık bir arşivde duruyor. The Next Web'e göre bu argüman kâğıda dökülse 250 bin sayfayı aşardı.

Scientific American'a göre Alpöge, ABD'de 20 Kasım Cuma sabahı (Türkiye'de aynı günün öğleden sonrası) ispatı paylaştı. Anthropic'te çalışan matematikçi, Claude ile birlikte yalnızca Riemann hipotezini değil, onun daha geniş biçimi olan genelleştirilmiş Riemann hipotezini (GRH) de kanıtladığını söylüyor.

175 bin dosyalık ispatı bir insan okuyabilir mi?

Alpöge'nin çalışması Lean adlı bir programlama dilinde yazıldı. Lean, matematiksel bir ispatın her adımını bilgisayara tek tek kontrol ettiren bir "ispat denetleyicisi". Interesting Engineering'e göre arşivde 175.187 Lean dosyası var; bilgisayar bilimci Scott Aaronson da kodun 17,4 milyon satır tuttuğunu yazdı.

MIT'den matematikçi Andrew Sutherland, kodu kendi bilgisayarında bağımsız olarak derledi. Scientific American'a konuşan Sutherland sonucu "insanlık için bir zafer" diye nitelese de ayrıntıların anlaşılmasının zaman alacağını ekledi.

Kodun hatasız çalışması tek başına yetmiyor. Uzmanlar, Lean'de yazılan teoremin gerçekten Riemann hipotezinin kendisi olup olmadığını, tanımların fark edilmeden değiştirilmediğini görmek istiyor. The Next Web'e göre bu eşleşmeyi kontrol eden "comparator" denetimi 21 Kasım itibarıyla tamamlanmamıştı.

Levent Alpöge'nin Claude destekli Lean ispatı ile Alessandro Masullo'nun insan eliyle yazdığı taslağı yazar, biçim, boyut, ilk denetim ve durum başlıklarında karşılaştıran tablo
İki iddianın 21 Kasım itibarıyla durumu. İkisi de henüz hakem incelemesinden geçmedi. Grafik: İlkeli Haber (Scientific American, TechCrunch, Clay Matematik Enstitüsü verileriyle)

Stanford'daki "tamamen insan" taslağı neden aceleyle açıklandı?

Aynı gün, Amerikan Matematik Derneği (AMS) Başkanı ve Stanford profesörü Ravi Vakil blogunda ikinci bir iddiayı duyurdu. Vakil'e göre Stanford'da genç bir matematikçi olan Alessandro Masullo, genelleştirilmiş Riemann hipotezini yapay zekâ kullanmadan kanıtladı. Vakil çalışma için "tamamen insan, hiç yapay zekâ yok" ifadesini kullandı.

TechCrunch'a göre Masullo, taslağın girişinde çalışmanın 12 yıllık emeğin ürünü olduğunu yazıyor. Plan, Masullo'nun bir yıl Stanford'da kalıp metni olgunlaştırması ve ardından duyuru yapılmasıydı.

Taslağı aylardır okuyan Stanford'lu sayı teorisyeni Brian Conrad, Scientific American'a çalışmanın büyük bir revizyondan geçtiğini ve başarısına karar vermek için daha fazla çalışma gerektiğini söyledi. The Decoder'a göre Vakil, duyurudan yaklaşık sekiz saat sonra yazısını güncelleyerek taslakta bazı sorunların tespit edildiğini bildirdi.

Asal sayıların dağılımına dair 167 yıllık soru

Alman matematikçi Bernhard Riemann, hipotezini 1859'da asal sayılar üzerine yazdığı kısa bir makalede ortaya attı. Asal sayılar 2, 3, 5, 7, 11 gibi yalnızca 1'e ve kendisine bölünebilen sayılardır ve sayı doğrusunda düzensiz görünen aralıklarla dizilirler.

Riemann, bu düzensizliği "zeta fonksiyonu" denen bir formülün sıfır değerleriyle ilişkilendirdi. Hipotez kabaca şunu söylüyor: Önemli sıfırların hepsi tek bir düz çizginin üzerindedir. Bu doğruysa asalların ne kadar "düzenli" dağıldığı çok daha kesin bilinebilir.

Soru, 2000 yılında Clay Matematik Enstitüsü'nün her biri 1 milyon dolar ödüllü yedi "Milenyum Problemi" listesine girdi. Sayı teorisinde pek çok sonuç bu hipotezin doğru olduğu varsayımıyla kanıtlanmış durumda; geçerli bir ispat bu sonuçları da kesinleştirecek.

Anthropic'in adı bu konuda ilk kez geçmiyor. Şirket ağustos ayında, yayımlanmamış bir Claude sürümünün kritik çizgi üzerindeki sıfırların oranına dair alt sınırı yüzde 41,6'dan yüzde 67,2'ye çıkardığını açıklamıştı. Anthropic o zaman bu yöntemin hipotezin ispatına götürmesini beklemediğini belirtmişti.

1 milyon dolarlık ödül için en az iki yıl gerekiyor

Clay Enstitüsü kurallarına göre bir çözümün ödüle aday olabilmesi için önce nitelikli bir hakemli yayında çıkması, ardından en az iki yıl geçmesi ve dünya matematik camiasında genel kabul görmesi gerekiyor. Enstitü doğrudan başvuru kabul etmiyor.

Yani iki iddianın da ödüle aday olması için henüz erken. Bu yazının hazırlandığı 21 Kasım itibarıyla Clay Enstitüsü'nün konuya ilişkin bir açıklaması yoktu.

Duyuru, Anthropic için de hareketli bir haftaya denk geldi. Şirket bir gün önce, 19 Kasım'da borsaya açılmıştı. The Next Web'e göre Anthropic hisseleri cuma günü yapay zekâ şirketlerindeki genel satış dalgasıyla geriledi.

Kaynaklar: Scientific American, TechCrunch, The Next Web, The Decoder, Interesting Engineering, Scott Aaronson'ın blogu, Clay Matematik Enstitüsü, Anthropic

Paylaş: WhatsApp X Facebook
En Son Haberler
Harden 51 sayıyla Kobe Bryant'ı geçti Harden 51 sayıyla Kobe Bryant'ı geçti Hürmüz'de iki tanker vuruldu, İran mayın diyor Hürmüz'de iki tanker vuruldu, İran mayın diyor Trump, Ukrayna barışını Ocak'a yetiştirmek istiyor Trump, Ukrayna barışını Ocak'a yetiştirmek istiyor De Niro, Jamie Oliver'ın makarnasını geri yollamış De Niro, Jamie Oliver'ın makarnasını geri yollamış Peru'da 6,7'lik deprem Lima'yı sokağa döktü Peru'da 6,7'lik deprem Lima'yı sokağa döktü Tüm haberler ›