Starship gemisi yörüngeden dönüp ilk kez kuleye yakalandı

SpaceX'in Starship üst kademesi Ship 42, 14 yörünge turunun ardından Türkiye saatiyle 15 Kasım 00.20'de Starbase'deki kulenin kollarına yakalandı; yörüngeden dönen bir üst kademe ilk kez böyle geri alındı. Planlanan çift yakalama ise gerçekleşmedi: Booster 22 yakalamayı iptal etti ve Meksika Körfezi üzerinde imha edildi.

SpaceX'in dev roketi Starship'in üst kademesi, yörüngeden dönüp fırlatıldığı yerdeki kulenin kollarına yakalanan ilk gemi oldu. 15. test uçuşunda (Flight 15) havalanan Ship 42, Dünya çevresinde 14 tur attıktan sonra Teksas'taki Starbase tesisine geri döndü ve Türkiye saatiyle 15 Kasım gece 00.20'de "Mechazilla" adı verilen kulenin kolları arasında durdu. Kalkış ile yakalama arasında yaklaşık 22,5 saat geçti.

Uçuşun öteki yarısı ise planlandığı gibi gitmedi. SpaceX bu görevde hem roketin alt kademesini (Super Heavy, Booster 22) hem de gemiyi kuleyle yakalamayı, yani ilk "çift yakalamayı" hedefliyordu. Booster 22 kuleye dönmedi; Meksika Körfezi üzerinde imha edildi.

Ship 42 yörüngede 22 saati nasıl geçirdi?

Roket, Payload ve KeepTrack'in aktardığına göre 13 Kasım Cuma akşamı ABD Doğu saatiyle 17.47'de, yani Türkiye saatiyle 14 Kasım 01.47'de Starbase'deki ikinci rampadan havalandı. Kalkışı ve gemi yörüngedeyken verilen ilk kararları dün aktarmıştık; o saatlerde geminin kuleye dönüp dönmeyeceği henüz belli değildi.

Teslarati'ye göre Ship 42 yaklaşık 275 kilometre irtifada yörüngeye oturdu ve taşıdığı 26 Starlink V3 uydusunun tamamını bıraktı. Uydulardan üçünde kamera vardı; bu kameralar geminin ısı kalkanını dışarıdan görüntüledi. SpaceX görüntülerin kalkanın atmosfere dönüşe uygun olduğunu gösterdiğini açıkladı, bu yüzden uçuş kontrolörleri gece boyunca açık tutulan yedek su iniş seçeneklerini kullanmadı. Payload, SpaceX'in bütün uydularla temas kurduğunu ve uyduların yörünge yükseltmeye başladığını bildirdi.

Kalkıştan yaklaşık 22 saat sonra gemi tek bir Raptor motorunu ateşleyerek yörüngeden çıktı. Interesting Engineering'e göre atmosfere saatte yaklaşık 17 bin mil (yaklaşık 27 bin kilometre) hızla girdi. Bu hızla İstanbul ile Ankara arasındaki kuş uçuşu mesafe bir dakikadan kısa sürede alınır; bu karşılaştırma bizim hesabımız. KeepTrack'in Ars Technica'ya dayandırdığı anlatıma göre gemi Teksas kıyısına yaklaşırken neredeyse son ana kadar yatay uçtu, ardından üç Raptor motorunu yakıp dikey konuma döndü ve bulutların altına indikten bir dakika kadar sonra kulenin kollarına oturdu. Kolların tuttuğu noktalar, geminin iki yanındaki yaklaşık 30 santimetrelik iki çıkıntıdan ibaretti.

SpaceX iletişim sorumlusu Dan Huot yaklaşık 23 saat süren canlı yayını "Bir Starship yakaladık. Ve artık her şey değişiyor" sözleriyle kapattı. SpaceX'in X hesabından "Mechazilla Starship'i yakaladı" paylaşımı yapıldı, Elon Musk da "Ship 42 harika görünüyor" diye yazdı.

Booster 22 neden kuleye dönemedi?

Super Heavy'nin kalkıştan yaklaşık 6,5 dakika sonra kuleye dönmesi planlanıyordu. Teslarati ve KeepTrack'e göre Huot, booster'ın başlangıçta yakalama için onay aldığını, ancak dönüş yolunun son bölümünde güdüm, seyrüsefer ve kontrol (GNC) sisteminde bir sorun tespit edip yakalamayı kendiliğinden iptal ettiğini söyledi. Booster bir süre Körfez üzerinde asılı kaldı, ardından uçuş sonlandırma sistemi devreye girdi. CNBC ve Engadget booster'ın suya ulaşmadan patladığını yazdı.

Payload'a göre geri dönüş ateşlemesinde 33 motordan yalnız 32'si yeniden çalıştı ve ateşleme düşük yakıt nedeniyle erken kesildi. Musk ise motorların beklenenden biraz düşük performans gösterdiğini ve booster'ın yakıtının yetmediğini söyledi; çözüm olarak Raptor V3.2 ile motorlar arasında daha tutarlı performans ve motorları yaklaşık bir saniye erken kapatan bir yazılım değişikliği saydı. Bu yazının hazırlandığı 15 Kasım akşamı itibarıyla SpaceX kök nedene ilişkin resmî bir inceleme sonucu yayımlamadı; Payload'ın ifadesiyle inceleme sürüyor.

Yakalanan gemi yeniden uçarsa maliyet hesabı değişiyor

Super Heavy booster'ları daha önce üç kez kuleyle yakalanmıştı: Ekim 2024'te Flight 5, Ocak 2025'te Flight 7 ve Mart 2025'te Flight 8'de. Gemi tarafında ise bugüne kadarki bütün uçuşlar okyanusta ya da kayıpla bitmişti. Eylül ayındaki Flight 14 yörüngeye çıkmış, ancak bazı motorların kapanması üzerine planlanan 10 saat yerine yaklaşık üç saat sonra Pasifik'e inmişti.

Fark şurada: SpaceX'in bugün düzenli uçan Falcon 9 roketinde alt kademe karaya ya da gemiye iner, ama üst kademe her uçuşta gözden çıkarılır. Starship'in hedefi iki kademeyi de geri alıp uçak gibi kısa sürede yeniden uçurmak. Musk üçüncü çeyrek bilanço toplantısında amacın roketi "hemen indirip uçak gibi yeniden fırlatmak" olduğunu söylemiş, 2027'nin ilk yarısında haftalık uçuş temposu beklediğini belirtmişti. SpaceX Başkanı Gwynne Shotwell de şirketin üst kademeyi "gelecek yılın başına kadar" yeniden uçurmayı hedeflediğini açıkladı.

Yine de asıl maliyet kazancı henüz gösterilmiş değil. Interesting Engineering, ısı kalkanının az bakımla yeniden kullanılabilmesi için hâlâ geliştirme gerektiğine dikkat çekiyor; aynı gemiyi kısa sürede yeniden uçurmak ve iki kademeyi aynı uçuşta yakalamak sıradaki eşikler. SpaceX bu uçuşla ilgili olarak sefer başına ne kadar tasarruf beklediğine dair bir rakam paylaşmadı.

Ay iniş gemisi için yörüngede yakıt ikmali şart

Starship'in bir türevi, NASA'nın Artemis programındaki ay iniş aracı (HLS) olarak geliştiriliyor. Teslarati'nin hatırlattığı gibi bir Starship'in Ay'a ulaşabilmesi için yörüngede birkaç tanker uçuşuyla yeniden yakıt doldurulması gerekiyor; bu da kısa aralıklarla tekrar uçabilen araçlara bağlı. Space.com'un aktardığına göre NASA Şubat 2026'da programı yeniden düzenledi: Artemis III, Orion kapsülünün Dünya yörüngesinde iniş aracı test modelleriyle buluşacağı bir gösterim görevine dönüştürüldü ve ilk insanlı ay inişi 2028'e planlanan Artemis IV'e kaydırıldı. Bu inişte hangi iniş aracının kullanılacağı henüz kesinleşmiş değil.

Gemi yakalaması bu zincirin yalnızca bir halkası; iki gemi arasında yörüngede yakıt aktarımı gibi Artemis için gereken öteki adımlar henüz gösterilmedi. SpaceX bir sonraki uçuşun tarihini açıklamadı. Teslarati, uçuş öncesinde şirketin geminin kara üzerinden dönüşünü kapsayan lisans değişikliği için ABD Federal Havacılık İdaresi'nin (FAA) onayını beklediğini hatırlatıyor.

Kapak fotoğrafı: Ekim 2024'teki 5. uçuşta kuleye dönen Super Heavy booster. Steve Jurvetson / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Kaynaklar: Payload, Teslarati, KeepTrack, Engadget, CNBC, Interesting Engineering, Space.com, Ars Technica, SpaceX