Voyager 1, 18 Kasım'da Dünya'dan bir ışık günü uzakta olacak

NASA'nın 1977'de fırlatılan Voyager 1 sondası, 18 Kasım 2026 saat 13.16'da (TSİ) Dünya'dan 25,9 milyar kilometreyle bir ışık günü uzaklığa ulaşan ilk insan yapımı cisim olacak. Bir komutun cevabı artık yaklaşık iki günde geliyor. Gücü her yıl azalan sondada yalnız iki bilim aleti çalışıyor.

NASA'nın 1977'de fırlatılan Voyager 1 sondası, 18 Kasım 2026 Çarşamba günü saat 13.16'da (TSİ) Dünya'dan bir ışık günü uzaklığa ulaşacak. Bu, ışığın 24 saatte aldığı yol demek: yaklaşık 25,9 milyar kilometre. NASA'ya göre bu eşiği geçen ilk insan yapımı cisim Voyager 1 olacak.

NASA'nın Voyager sayfasındaki geri sayım, anı saniyesine kadar veriyor: 18 Kasım, ABD Pasifik saatiyle 02.16.07, yani 10.16.07 UTC. Türkiye saatiyle bu 13.16.07'ye denk geliyor. Ajansın verdiği mesafe 16,094 milyar mil, yani 25,902 milyar kilometre.

Bir komutun cevabı artık iki gün sonra geliyor

Bir ışık günü uzaklık, Voyager ekibi için doğrudan bir iş yükü anlamına geliyor. Kaliforniya'daki Jet İtki Laboratuvarı'ndan (JPL) gönderilen bir radyo komutu sondaya 24 saatte ulaşıyor. Sondanın cevabı da Dünya'ya bir 24 saatte daha dönüyor. Yani mühendisler bir komutun işe yarayıp yaramadığını ancak yaklaşık 48 saat sonra görebiliyor. JPL, bu eşikte sondanın çevresinde ölçülebilir bir değişiklik olmayacağını da belirtiyor. Kilometre taşı fiziksel değil, sembolik.

Bu mesafeyi tanıdık ölçeklerle anlatmak için birkaç hesap yaptık. Bu hesaplar bize ait. Işık Ay'a yaklaşık 1,3 saniyede, Güneş'e yaklaşık 8 dakika 13 saniyede ulaşıyor. Voyager 1'e ise tam bir gün sürüyor. NASA'nın verdiği 173,14 astronomik birim, Dünya ile Güneş arasındaki ortalama uzaklığın 173 katı demek. Ortalama 384 bin 400 kilometre olan Dünya-Ay mesafesiyle karşılaştırınca da yaklaşık 67 bin katına denk geliyor. JPL'nin verdiği yaklaşık 38 bin mil/saat hız, saatte 61 bin kilometreden biraz fazla ediyor. Bu hızla bile ışığın bir günde gittiği yolu almak sondanın 49 yılını aldı.

İkiz sonda Voyager 2 ise aynı gün Dünya'dan yaklaşık 21,7 milyar kilometre uzakta olacak. Bu, JPL'nin Horizons efemeris sisteminden aldığımız konum verisine göre yaptığımız hesap. Voyager 2'nin sinyali Dünya'ya yaklaşık 20 saatte ulaşıyor. NASA, Voyager 2'nin bir ışık günü eşiğine Kasım 2035'te varmasını bekliyor.

Jüpiter ve Satürn'den güneş rüzgârının ötesine

Voyager 1, 5 Eylül 1977'de Florida'daki Cape Canaveral'dan fırlatıldı. NASA kayıtlarına göre Jüpiter'in yanından 5 Mart 1979'da, yaklaşık 280 bin kilometreden geçti. Satürn'e en çok 12 Kasım 1980'de, yaklaşık 126 bin kilometre mesafeyle yaklaştı. Satürn'den sonra başka bir gezegene uğramadı ve Güneş Sistemi'nin dışına doğru yol almaya devam etti.

Sondanın kameraları güç tasarrufu için 14 Şubat 1990'da kapatıldı. Kapatılmadan önce çektiği son mozaik, Dünya'yı uzayda küçük bir nokta olarak gösteren ünlü "Soluk Mavi Nokta" fotoğrafını da içeriyor. NASA'ya göre bu kareler, Güneş'ten 40 astronomik birim uzaklıkta çekildi.

En büyük dönüm noktası 25 Ağustos 2012 oldu. NASA'ya göre Voyager 1 o gün heliosferden, yani Güneş'in yaydığı yüklü parçacıkların oluşturduğu kabarcıktan çıktı ve yıldızlararası ortamı ölçmeye başladı. Bunu başaran ilk araç oldu. Voyager 2 de aynı sınırı 2018'de geçti. NASA bugün iki sondayı heliosferin dışında çalışan neredeyse tek uzay araçları olarak tanımlıyor.

Her yıl 4 vat eksilen nükleer güç

Voyager'lar güneş paneli değil, plütonyum-238'in bozunmasından elektrik üreten radyoizotop termoelektrik jeneratörler (RTG) ile çalışıyor. NASA'ya göre Voyager 1'deki üç jeneratörün her biri fırlatıldığında yaklaşık 158 vat üretiyordu. Bu, toplamda 470 vatın biraz üzerine denk geliyor (bizim hesabımız). JPL'ye göre plütonyum bozundukça üretilen güç her yıl yaklaşık 4 vat azalıyor.

Ekip bu yüzden yıllardır cihazları önceden belirlenmiş bir sırayla kapatıyor. Her sondada 10 bilimsel alet vardı. NASA'nın Nisan 2026 tarihli tablosuna göre Voyager 1'de yalnızca manyetometre ile plazma dalga alt sistemi çalışıyor. Kozmik ışın alt sistemi Şubat 2025'te, düşük enerjili yüklü parçacık deneyi (LECP) ise 17 Nisan 2026'da kapatıldı. JPL, LECP'nin yaklaşık 49 yıldır neredeyse kesintisiz çalıştığını ve kendi küçük motorunun açık bırakıldığını, bu yüzden güç yeterse yeniden açılabileceğini duyurmuştu.

Daha fazla aleti kapatmamak için ekip, "Büyük Patlama" (Big Bang) adını verdiği bir değişikliğe gitti. Sondaları sıcak tutan üç cihaz aynı anda kapatıldı ve yerlerine daha az güç çeken üç yedek açıldı. Bu işlem önce Voyager 2'de denendi, Eylül 2026 başında da Voyager 1'de yapıldı. JPL, bu değişiklik olmasaydı Voyager 1'de bir aletin daha 2027 yazında kapatılması gerekebileceğini açıkladı.

2023'teki bozuk veriden Ekim 2026'daki 48 saatlik sessizliğe

Sondanın yaşı, arızalarda da kendini gösteriyor. 14 Kasım 2023'te Voyager 1 anlaşılır veri göndermeyi bıraktı. JPL mühendisleri sorunu uçuş veri alt sistemi (FDS) adlı bilgisayardaki tek bir bellek çipine bağladı. Çip onarılamadığı için etkilenen kodu belleğin başka bölümlerine taşıdılar. 20 Nisan 2024'te mühendislik verisi yeniden okunur hâle geldi, bilimsel veri de sonraki haftalarda kademeli olarak geri döndü.

Ekim 2024'te bir ısıtıcı komutu sondanın arıza koruma sistemini tetikledi. Voyager 1, ana X-bant vericisini kapatıp çok daha zayıf olan S-bant vericisine geçti. NASA'ya göre bu verici 1981'den beri Dünya ile iletişimde kullanılmamıştı. Derin Uzay Ağı (DSN) antenleri bu sönük sinyali yakaladı ve bağlantı 24 Ekim 2024'te yeniden kuruldu.

Son kesinti, kilometre taşına birkaç hafta kala yaşandı. JPL'nin 29 Ekim 2026 tarihli açıklamasına göre DSN antenleri 18 ve 19 Ekim'de, 24 saat arayla yapılan iki planlı denemede sondanın sinyalini alamadı. Sinyal 20 Ekim'de, yerden hiçbir komut gönderilmeden kendiliğinden geri geldi. İlk incelemede bir grup itici devreden çıkmış, arıza koruma sistemi de yedeklerini otomatik olarak devreye almıştı. Kesintiyle bu değişim arasında bağlantı olup olmadığı hâlâ araştırılıyor. JPL'deki Voyager görev yöneticisi Kareem Badaruddin, "Uzay aracının böyle bir şey yaptığını ilk kez görüyoruz" dedi. Badaruddin, ekibin Voyager 1 ile yeniden temas kurmaktan rahatladığını ve ne olduğunu anlamak için sabırsızlandığını söyledi.

Görev 2027 yazından sonra nasıl sürecek?

NASA, Voyager 1 için kesin bir bitiş tarihi açıklamış değil. JPL'nin Ekim 2026 açıklamasına göre ekip, kalan bilim aletlerini güç payının daha da daralacağı 2027 yazına kadar çalıştırmayı bekliyor. Büyük Patlama değişikliği güç üretimini artırmadı. Yalnızca var olan gücün daha idareli kullanılmasını sağladı. Bu yazının hazırlandığı 15 Kasım itibarıyla sondanın 2027 sonrası için hangi aletinin kapatılacağına dair resmî bir takvim yayımlanmadı.

NASA, kilometre taşı için halka da bir çağrı yaptı. "Shine Bright" (Parlak Işılda) adlı etkinlikte, 17 Kasım akşamı gün batımından sonra gökyüzüne Mors alfabesiyle V-G-R harflerinin yanıp söndürülmesi isteniyor. Sondanın ilerleyişi bakımından ise hiçbir şey değişmiyor. Voyager 1, saniyede yaklaşık 17 kilometre hızla Güneş'ten uzaklaşmaya devam ediyor. Gönderilen her yeni komutun cevabı da her gün biraz daha geç gelecek.

Kaynaklar: NASA, NASA Jet İtki Laboratuvarı (JPL), JPL Horizons, EarthSky