Beş AB ülkesi reddedilen göçmenleri Ruanda'ya yollayacak

Politika Zeynep Aydemir
Beş AB ülkesi reddedilen göçmenleri Ruanda'ya yollayacak
Beş AB ülkesi, sığınma başvurusu kesin olarak reddedilen göçmenleri 2027'den itibaren Ruanda'daki bir geri dönüş merkezine göndermeyi planlıyor. Plan yeni AB Geri Dönüş Tüzüğü'ne dayanıyor, hak örgütleri ise İngiltere'nin iptal edilen Ruanda planını hatırlatıyor.

Avusturya, Danimarka, Almanya, Yunanistan ve Hollanda, sığınma başvurusu kesin olarak reddedilen göçmenleri Ruanda'da kurulacak bir "geri dönüş merkezine" göndermeyi planlıyor. Plan 16 Kasım'da Viyana'daki bir göç konferansında açıklandı. İlk transferler 2027'de hedefleniyor. Ancak bu yazının hazırlandığı 17 Kasım itibarıyla Ruanda ile imzalanmış bir anlaşma yok.

AP'ye göre Danimarka'dan katılan bakan Morten Bødskov, tam bir anlaşmanın "önümüzdeki birkaç ay içinde" müzakere edilmesini beklediklerini söyledi. Avusturya Başbakanı Christian Stocker de ilk merkezin gelecek yıl Ruanda'da açılmasının amaçlandığını belirtti.

Ruanda'ya kimler gönderilecek?

Plan, başvurusu hâlâ incelenen kişileri değil, tüm itiraz yollarını tüketmiş ve AB'de kalma hakkı kalmamış kişileri kapsıyor. AP'nin aktardığına göre merkeze gelenlere üç seçenek sunulacak: ülkelerine gönüllü dönüş, Ruanda'ya uyum sağlayıp orada yaşama ya da yasal ikamet hakkı bulunan başka bir ülkeye geçiş.

Kaç kişinin gönderileceği resmî olarak açıklanmadı. CNN ve AFP'nin diplomatik kaynaklara dayanan haberlerine göre merkez önce pilot olarak çalışacak. Her ülkenin yaklaşık 20 kişi göndermesiyle başlangıçta 100 civarında kişi barındırılacak. Bu rakamları ülkeler resmen doğrulamadı.

Nisan 2022 İngiltere-Ruanda anlaşmasından Kasım 2023 Yüksek Mahkeme kararına, Temmuz 2024 iptaline, ardından Haziran 2026 AB geri dönüş tüzüğü uzlaşısı, Eylül 2026 beş ülkenin modeli, 1 Ekim 2026 Konsey onayı, 16 Kasım 2026 Viyana açıklaması ve 2027 hedefine uzanan zaman çizelgesi
İngiltere'nin iptal edilen Ruanda planından AB'nin geri dönüş merkezlerine uzanan süreç. Grafik: İlkeli Haber (AP, Il Sole 24 Ore, İngiltere Yüksek Mahkemesi verileriyle)

Yeni AB tüzüğü neye izin veriyor?

Planın hukuki dayanağı, AB'nin 2008 tarihli Geri Dönüş Direktifi'nin yerine geçen yeni Geri Dönüş Tüzüğü. Konsey ile Avrupa Parlamentosu Haziran 2026'da metin üzerinde uzlaştı. İçişleri bakanları da 1 Ekim'de Lüksemburg'daki toplantıda tüzüğe son onayı verdi.

Il Sole 24 Ore'nin aktardığına göre tüzük, sınır dışı kararı verilen kişilerin AB dışındaki merkezlere gönderilmesine izin veriyor. Bunun şartı, ilgili ülkeyle insan haklarına ve "geri göndermeme" ilkesine uyan bir anlaşma yapılması. Geri göndermeme ilkesi, kimsenin zulüm ya da ciddi zarar görme riski olan bir yere gönderilemeyeceği anlamına geliyor. Refakatsiz çocuklar bu düzenlemelerin dışında tutuluyor.

Tüzük, Resmî Gazete'de yayımlandıktan bir gün sonra yürürlüğe giriyor. Merkezlere ilişkin hükümler hemen, hazırlık gerektiren diğer hükümler bir yıl sonra uygulanacak. Metin ayrıca bazı durumlarda 24 aydan uzun gözaltına ve süresiz giriş yasağına imkân tanıyor.

İngiltere'nin Ruanda planından farkı ne?

İngiltere 2022'de Ruanda ile, Manş Denizi'ni küçük teknelerle geçen sığınmacıları bu ülkeye göndermek için anlaşmıştı. O planda sığınma başvuruları Ruanda'da incelenecekti. İngiltere Yüksek Mahkemesi Kasım 2023'te, Ruanda'nın güvenli üçüncü ülke sayılamayacağı gerekçesiyle politikayı hukuka aykırı buldu. Temmuz 2024'te göreve gelen İşçi Partisi hükümeti anlaşmayı iptal etti.

Ruanda, ödemeler nedeniyle İngiltere'ye karşı uluslararası tahkime başvurdu. AP'ye göre hakemler Ruanda'nın milyonlarca dolarlık talebini reddetti. Almanya İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt ise AP'ye göre iki planın karşılaştırılamayacağını söyledi. Dobrindt'e göre Avrupa planı, sığınma sürecini tamamlamış ve itiraz hakları bitmiş kişileri kapsıyor.

Kigali "ikinci şans" diyor, hak örgütleri itiraz ediyor

Ruanda İçişleri Bakanı Vincent Biruta, AP'ye göre ortaklığın "suç örgütü niteliğindeki insan kaçakçılarını durdurmaya yardım ederek hayat kurtaracağını" söyledi. Biruta, Avrupa'da kalma hakkı olmayan kişilere "ikinci bir şans" verileceğini ve bağımsız bir izleme mekanizması kurulacağını belirtti. Beş ülke de ortak açıklamada Ruanda'yı "güvenilir ve sorumlu bir ortak" olarak nitelendirdi.

Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen planı "oyun değiştirici" ve "bir kilometre taşı" olarak tanımladı. Frederiksen, başka Avrupa ülkelerinin de katılacağını öngördü.

İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) araştırmacısı Clementine de Montjoye, AP'ye yaptığı açıklamada Kigali'ye ödeme yapılmasının ciddi hak ihlallerinden sorumlu tuttuğu bir hükümete kaynak ve siyasi koz sağlayacağını savundu. Uluslararası Af Örgütü Avusturya'dan Aimée Stuflesser ise anlaşmanın "geçmişin hatalarını tekrarladığını" söyledi.

BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), beş ülkeyle "yapıcı görüşmeler" yürüttüğünü açıkladı. Kurum, bu tür merkezleri yalnızca insan hakları standartlarına uyulursa ve başvurusu adil bir değerlendirmeyle reddedilmiş kişiler için destekleyeceğini belirtti. Uluslararası Göç Örgütü (IOM) ise devletler arası gönderme anlaşmalarında taraf olmadığını, yalnızca teknik görüş verdiğini bildirdi.

Avrupa neden Ruanda'yı seçti?

Yaklaşık 14 milyon nüfuslu Ruanda, Afrika'nın en küçük ve en yoğun nüfuslu ülkelerinden biri. AP'nin aktardığı Dünya Bankası verilerine göre kişi başı millî geliri 1.100 doların biraz üzerinde. Ülke, 1994'ten bu yana Devlet Başkanı Paul Kagame'nin partisi tarafından yönetiliyor. Eleştirmenler Kagame'yi muhalefeti bastırmakla suçluyor. Destekçileri ise ülkedeki istikrarı öne çıkarıyor.

AP'ye konuşan analist Dismas Nkunda, Ruanda'nın üst yönetiminin sivil toplumun desteğini aramadan hızlı karar alabildiğini söyledi. Güney Afrika Uluslararası İlişkiler Enstitüsü'nden Stephanie Wolters da Ruanda'nın, karmaşık bir sorunu başkasına devretmek isteyen Avrupa ülkeleri için cazip olduğunu belirtti.

Ülkenin diplomatik sicili tartışmalı. Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Ruanda'yı ülkenin doğusundaki M23 isyancılarını silahlandırmakla suçluyor, Ruanda bunu reddediyor. AP'ye göre ABD, geçen ay Ruanda Savunma Bakanlığı'na yaptırım uyguladı. Ruanda ayrıca ABD'den sınır dışı edilecek 250'ye kadar göçmeni kabul etmeyi de kabul etmişti.

Kaynaklar: AP, CNN, AFP, Il Sole 24 Ore,İnsan Hakları İzleme Örgütü, Uluslararası Af Örgütü, UNHCR

Paylaş: WhatsApp X Facebook