Moğolistan Cumhurbaşkanı Hürelsüh istifa edeceğini açıkladı

Politika Elif Arslan
Moğolistan Cumhurbaşkanı Hürelsüh istifa edeceğini açıkladı
Moğolistan Cumhurbaşkanı Uhnaagiin Hürelsüh, eski Ulan Batur Belediye Başkanı Nyambaatar'ın demiryolu ihalesiyle bağlantılı 25 milyon dolarlık rüşvet iddiasının ardından 17 Kasım'da istifa edeceğini açıkladı. Hürelsüh suçlamayı reddediyor; iddia kanıtlanmış değil. İstifanın geçerli olması için meclisin 19 Kasım'daki oylamada onay vermesi gerekiyor.

Moğolistan Cumhurbaşkanı Uhnaagiin Hürelsüh, 17 Kasım 2026 Salı günü Ulan Batur'daki Devlet Sarayı'nda yaptığı açıklamayla görevinden istifa edeceğini duyurdu. Karar, Ulan Batur'un eski belediye başkanı Hişgee Nyambaatar'ın üç gün önce kendisini 25 milyon dolar almakla suçlamasının ardından geldi. Hürelsüh suçlamayı kesin bir dille reddediyor. Bu yazının hazırlandığı 17 Kasım akşamı itibarıyla iddialar hiçbir yargı kararıyla kanıtlanmış değil; soruşturmanın kapsamı da resmî olarak açıklanmadı.

AP'nin aktardığına göre Hürelsüh ulusa sesleniş niteliğindeki konuşmasında bir aydan uzun süredir itibarına yönelik saldırılarla karşı karşıya olduğunu söyledi. "Halkımdan ve devletimden asla çalmadım" diyen Hürelsüh, cumhurbaşkanlığı görevini devredip "sıradan bir vatandaş" olacağını belirtti. AFP'ye göre de haksız yere suçlandığını ve itibarının zedelendiğini, adını temize çıkarmak için çekildiğini, gerçeğin ortaya çıkması için devlet başkanının kenara çekilmesi gerektiğine inandığını söyledi. Soruşturmayla işbirliği yapacağını, kendisine iftira atanları ise yetkili makamlara bildireceğini ekledi.

Suçlama 2019'daki demiryolu sözleşmesine dayanıyor

Nyambaatar, 14 Kasım Cumartesi günü Hürelsüh'ün başbakan olduğu döneme, yaklaşık yedi yıl öncesine uzanan bir iddia ortaya attı. İddiaya göre Tavantolgoi-Gaşuunsuhait demiryolu projesinin yapım sözleşmesi 2019'da rekabetçi ihaleye çıkılmadan Bodi International şirketine verildi ve şirket karşılığında Hürelsüh'e rüşvet ödedi. Nyambaatar'ın öne sürdüğü tutar 25 milyon dolar.

Bodi International, 16 Kasım Pazartesi günü yaptığı açıklamada yetkililere nakit rüşvet ödediği iddiasını reddetti ve suçlamaları karalama olarak nitelendirdi. Suçlamada adı geçen Adalet ve İçişleri Bakan Yardımcısı Dembereltseren Münh-Erdene ile Kabine Sekreterliği Başkanı Battömör Enhbayar da AP'ye göre görevlerinden çekileceklerini açıkladı.

Suçlamanın kaynağı dikkat çekici: Nyambaatar muhalefetten değil, Hürelsüh'ün de mensubu olduğu iktidardaki Moğol Halk Partisi'nden (MAN) geliyor. AP, haberinin ilk sürümünde suçlamayı muhalefete atfetmiş, ardından Nyambaatar'ın iktidar partisinin farklı bir kanadından olduğunu belirterek düzeltme yayımlamıştı. Nyambaatar, Ekim 2023'ten bu yana yürüttüğü Ulan Batur belediye başkanlığından Mayıs 2026'da Başbakan Uçral tarafından alınmıştı. AP'ye göre şu anda yurt dışında, büyük olasılıkla Kanada'da yaşıyor; Facebook'ta kendisini şüpheli kişilerin takip ettiğini yazdı ve yeni iddiaları canlı yayınlarda açıklayacağını söyledi.

Muhalefetteki Demokrat Parti ise 16 Kasım'da yayımladığı bildiriyle ülkenin "derin bir yolsuzluk içine düştüğünü" savunarak Hürelsüh'ün ve iddialarla bağlantılı üst düzey yetkililerin istifa edip soruşturmaya hesap vermesini, aksi halde mecliste görevden alma sürecinin başlatılmasını istemişti. Hürelsüh'ün açıklaması bu çağrının ertesi günü geldi.

İstifa ancak meclis onaylarsa geçerli olacak

Moğolistan'da cumhurbaşkanının istifa etmek istemesi tek başına yetmiyor. News.MN'nin aktardığına göre Cumhurbaşkanlığı Kanunu son kararı 126 sandalyeli Devlet Büyük Hurali'na, yani meclise bırakıyor. Talep 18 Kasım'da Devlet Yapısı Daimî Komisyonu'nda, 19 Kasım Perşembe günü de genel kurulda görüşülecek. Kabul için genel kurulda hazır bulunan milletvekillerinin yarısından fazlasının oyu gerekiyor.

Meclis onay verirse Hürelsüh'ü görevden ayıran bir kanun çıkarılacak ve Meclis Başkanı vekâleten cumhurbaşkanlığı görevini üstlenecek. AFP'ye göre bu isim, yine iktidar partisinden Sandag Byambatsogt. Byambatsogt, 3 Nisan 2026'da meclis başkanlığına seçilmişti. Meclisin dört ay içinde olağanüstü cumhurbaşkanlığı seçimi düzenlemesi gerekiyor; istifa 19 Kasım'da kabul edilirse bu, seçimin en geç Mart 2027 ortasına kadar yapılması anlamına geliyor (tarih hesabı bizim). Hürelsüh'ün altı yıllık görev süresi zaten Haziran 2027'de dolacaktı.

Moğolistan Ulusal Üniversitesi'nden siyaset bilimci Gantulga Münh-Erdene, AP'ye yaptığı değerlendirmede istifanın ileride başka bir göreve aday olmanın zeminini hazırlayan bir güç hamlesi olabileceğini ve kamuoyunda olumlu karşılanmasının muhtemel olduğunu söyledi.

Moğolistan'da 2021-2026 arasında başbakan, cumhurbaşkanı ve meclis başkanı değişimlerini gösteren zaman çizelgesi
Hürelsüh'ün 2021'de başbakanlıktan çekilmesinden cumhurbaşkanlığından istifa açıklamasına kadar Moğolistan siyasetindeki kritik tarihler. Grafik: İlkeli Haber (AP, AFP, Reuters, Al Jazeera ve News.MN verileriyle)

Başbakanlıktan protestolarla çekilmiş, tek dönemlik cumhurbaşkanı olmuştu

1968 doğumlu Hürelsüh, Ekim 2017'den Ocak 2021'e kadar başbakanlık yaptı. Ocak 2021'de, koronavirüs testi pozitif çıkan ve yeni doğum yapmış bir annenin hastaneden nakli sırasında gördüğü muameleye karşı başlayan sokak protestolarının ardından görevinden çekildi. Yerine Luvsannamsrain Oyun-Erdene geçti. Hürelsüh yaklaşık beş ay sonra, 9 Haziran 2021'deki cumhurbaşkanlığı seçimini resmî sonuçlara göre oyların yaklaşık yüzde 68'iyle kazandı. 2019'daki anayasa değişikliğiyle cumhurbaşkanlığı, yeniden seçilme hakkı olmayan tek bir altı yıllık döneme bağlanmıştı; Hürelsüh de bu kuralla seçilen ilk cumhurbaşkanı oldu.

Bir yılda üç başbakan gören iktidar partisi

İstifa açıklaması, iktidar partisi içindeki uzun süreli çekişmenin en yeni halkası. Haziran 2025'te Başbakan Oyun-Erdene, oğlunun pahalı yaşam tarzına dair paylaşımların tetiklediği yolsuzluk protestolarının ardından mecliste güven oylamasını kaybetti. Yerine Gombojavyn Zandanşatar geçti. Ekim 2025'te meclis Zandanşatar'ı görevden alma kararı aldı; ancak Hürelsüh, oturum açılırken yeter sayı bulunmadığı gerekçesiyle kararı veto etti. Al Jazeera ve Reuters'ın aktardığına göre Anayasa Mahkemesi 22 Ekim'de görevden alma kararını hukuka aykırı buldu ve Zandanşatar görevde kaldı. Aynı hafta Zandanşatar'ın parti içindeki rakibi Meclis Başkanı Dashzegve Amarbayasgalan da yolsuzluk iddiaları gölgesinde istifa etti.

Zandanşatar, muhalefetin meclis boykotu ve parti içi çekişmenin ortasında 27 Mart 2026'da istifa etti. Üç gün sonra MAN Genel Başkanı ve o tarihe kadar meclis başkanı olan Nyam-Osor Uçral, oylamaya katılan 107 milletvekilinden 88'inin desteğiyle başbakanlığa getirildi. AFP'ye göre bu, 12 aydan kısa sürede ülkenin üçüncü başbakanıydı. Başkent Ulan Batur'da aylardır varlıklı elitlere ve adaletsizlik algısına tepki gösteren binlerce genç de sokağa çıkıyor.

Çin'e kömür taşıyan demiryolu neden kritik?

İddiaların merkezindeki proje, Moğolistan ekonomisinin can damarlarından biri. 233,6 kilometrelik Tavantolgoi-Gaşuunsuhait hattı, dünyanın en büyük koklaşabilir kömür yataklarından biri olan Tavantolgoi'yi Çin sınırındaki Gaşuunsuhait kapısına bağlıyor. Genel yüklenicisi Bodi International olan hat Eylül 2022'de çalışmaya başladı ve Mayıs 2023'te düzenli işletmeye kabul edildi. Moğolistan'ın en büyük ihraç kalemi olan kömürün ana alıcısı Çin.

Hattın eksik kalan son halkası sınır geçişi. Railway Gazette'e göre Moğolistan ve Çin, Şubat 2025'te Gaşuunsuhait ile Çin tarafındaki Ganqimaodu kapısını birbirine bağlayacak, iki farklı ray genişliğine sahip sınır ötesi bağlantıyı inşa etmek için anlaştı; görüşmeler 17 yıldır sürüyordu. Moğolistan meclisi anlaşmayı Mart 2025'te onayladı, inşaat 2025 baharında başladı. Çin kaynakları bağlantının 2027'de, Railway Gazette ise 2028'de tamamlanmasını öngörüyor.

Meclisin 19 Kasım'daki oylaması istifanın kesinleşip kesinleşmeyeceğini belirleyecek. Hürelsüh hakkındaki iddiaların doğru olup olmadığını ise ancak bir yargı süreci ortaya koyabilir; şu an için ortada bir suçlama ve bir inkâr var.

Kapak fotoğrafı: Cumhurbaşkanı Hürelsüh, Ekim 2026'da Asya Kalkınma Bankası Başkanı Masato Kanda ile. Fotoğraf: Masato Kanda / Wikimedia Commons, CC BY 4.0

Kaynaklar: AP, AFP, Reuters, News.MN, Al Jazeera, Railway Gazette

Paylaş: WhatsApp X Facebook